Đại hội Thánh Thể Quốc tế 1926: Khi Giáo hội Công giáo khải hoàn giữa bóng đen xã hội đen, chiến tranh văn hóa và nhóm KKK

Nguồn ảnh: Thư viện DePaul. Minh họa: America Media.

Hồi tháng Năm năm nay, khi phần lớn người Mỹ chuẩn bị tiệc nướng ngoài trời cho kỳ nghỉ cuối tuần Ngày Tưởng niệm (Memorial Day), Đức Giám mục Erik T. Pohlmeier thuộc Giáo phận St. Augustine đã cử hành một Thánh lễ ngoài trời dưới ánh nắng Florida tại Đền thánh Quốc gia Đức Mẹ La Leche. Đền thánh này được công nhận là nơi diễn ra Thánh lễ Công giáo đầu tiên tại Bắc Mỹ vào năm 1565. Mùa hè năm nay, đây cũng là điểm khởi đầu cho cuộc Hành hương Thánh Thể Toàn quốc 2026, trùng dịp kỷ niệm 250 năm lập quốc của Hoa Kỳ và đi qua các chặng dừng chân tại 13 thuộc địa ban đầu.

“Cội rễ đức tin Công giáo đã phát triển rất mạnh mẽ trong những năm trước mốc 1776,” Đức Giám mục Pohlmeier chia sẻ hồi đầu năm nay. “Cuộc cử hành này là lời mời gọi trân trọng di sản của chúng ta và mang sứ vụ Tin Mừng tiến vào tương lai.”

Chuyến hành hương đã khép lại vào dịp cuối tuần lễ Quốc khánh 4 tháng 7 tại Philadelphia, nơi vị giáo hoàng đầu tiên sinh ra tại Hoa Kỳ—người con gốc Chicago Robert Prevost—được trao tặng Huy chương Tự do thường niên của Trung tâm Hiến pháp Quốc gia.

Cuộc hành hương này cũng diễn ra tròn một thế kỷ sau một đại hội khác, vừa có nét tương đồng lại vừa có những dị biệt sâu sắc: Đại hội Thánh Thể Quốc tế năm 1926 tại Chicago. Một triệu người đã tham dự đại lễ Thánh Thể năm đó, thế nhưng ngày nay sự kiện gần như đã chìm vào quên lãng. Một đất nước đang bị chia rẽ có thể học được gì từ cuộc quy tụ mang tính bước ngoặt như vậy—ngay tại quê hương của Đức Giáo hoàng Lêô XIV—vốn diễn ra giữa giai đoạn biến chuyển xã hội chóng mặt và sự trỗi dậy của tổ chức Ku Klux Klan “mới”?

Lòng yêu nước và đức tin thường quá dễ bị giới cầm quyền lợi dụng hoặc thao túng. Nhưng 100 năm trước, Đức Hồng y George William Mundelein, Tổng Giám mục Chicago, đã ấp ủ một tầm nhìn tinh tế hơn nhiều khi điều phối một sự kiện đầy tham vọng lấy bí tích Thánh Thể làm trọng tâm. Đại hội Thánh Thể Quốc tế lần thứ 28—sự kiện kéo dài bốn ngày từ 20 đến 24 tháng 6 năm 1926—là đại hội đầu tiên của Giáo hội Công giáo diễn ra trên đất Mỹ.

“Một kết quả ấn tượng như vậy khi đó hoàn toàn không được bảo đảm từ trước,” nhà sử học Lucia Ceci thuộc Đại học Rome Tor Vergata viết, “nếu xét đến việc phần lớn dân số Hoa Kỳ theo đạo Tin Lành [và] việc thiếu vắng quan hệ ngoại giao chính thức giữa Tòa Thánh và Hoa Kỳ.” Ngày nay, người ta cũng thường bỏ quên những cuộc chiến văn hóa khốc liệt trong thập niên 1920—về tôn giáo, sắc tộc, nhập cư, lệnh cấm rượu và tội phạm có tổ chức.

Đến năm 1923—khi Đức Hồng y Mundelein chính thức nhận được sự chấp thuận từ Vatican để đăng cai Đại hội Thánh Thể Quốc tế lần thứ 28—nhiều thập kỷ làn sóng nhập cư của người Công giáo và người Do Thái đã làm thay đổi diện mạo Chicago. “Nhiều người da trắng gốc Tin Lành sinh ra tại Mỹ đã tự hỏi liệu những thành phố như Chicago… có còn xứng đáng được gọi là của nước Mỹ nữa hay không,” Dominic A. Pacyga ghi nhận trong cuốn sách xuất bản năm 2019 mang tên American Warsaw: The Rise, Fall, and Rebirth of Polish Chicago, trong khi nhà thơ Carl Sandburg từng đặt cho Chicago biệt danh nổi tiếng “Lò mổ lợn cho thế giới” cũng như “Thành phố của những bờ vai vạm vỡ”.

Trong số những cư dân Chicago thời điểm đó có cha mẹ tương lai của Đức Giáo hoàng Lêô XIV; mẹ của ngài, bà Mildred “Millie” Agnes Martinez Prevost, được cho là đã tham dự Đại hội Thánh Thể Quốc tế 1926 khi còn là một nữ sinh tại Trường Trung học Immaculata ở khu North Side.

Sau cùng, Đại hội Thánh Thể Quốc tế 1926 đã diễn ra giữa những căng thẳng xã hội tột độ, thể hiện rõ qua sự trỗi dậy đáng kinh ngạc của nhóm Ku Klux Klan. Nhóm này muốn “gạt tất cả người ngoại quốc, người Do Thái, người Công giáo và người da đen về đúng vị trí của họ—tức là không có chỗ đứng nào cả—và để đất nước được lãnh đạo bởi những người Tin Lành bản xứ,” như nhà văn Sinclair Lewis từng vạch trần trong cuốn tiểu thuyết trào phúng cay sầu năm 1927, Elmer Gantry. Nhóm Klan và những người theo chủ nghĩa dân tộc Kitô giáo khác đã khai thác những xung đột văn hóa này và “biến thuyết mạt thế tiền thiên niên kỷ thành một cuộc thập tự chinh đạo đức nhắm vào văn hóa đương thời,” nhà sử học Matthew Avery Sutton nhận định. Thậm chí, một số kẻ còn lên kế hoạch phản kháng thù địch chống lại Đại hội, trong đó có một nhóm tại Illinois tổ chức chiến dịch mang tên “Lời đáp trả của người Tin Lành Illinois trước Cuộc xâm lăng của Lực lượng Rôma Ngoại lai”.

Vậy thì, Đại hội Thánh Thể năm 1926 đã hình thành như thế nào? Vì lý do gì? Và người Mỹ ở thế kỷ 21 có thể rút ra bài học gì từ biến cố ấy giữa những chia rẽ sâu sắc của chính thời đại chúng ta?

Gìn giữ đức tin

Cuộc quy tụ quốc tế đầu tiên dành cho việc tôn sùng Thánh Thể đã diễn ra tại Pháp gần 50 năm trước đó. Sự kiện bắt nguồn từ cảm hứng của một nhóm giáo dân nữ người Pháp và Bỉ, trong đó có bà Marie-Marthe-Baptistine Tamisier, người đã hỗ trợ tổ chức Đại hội Thánh Thể đầu tiên tại Lille, Pháp. Theo trang web của Vatican, chủ đề của đại hội là “Bí tích Thánh Thể cứu độ thế giới,” kèm lưu ý rằng “những đại hội đầu tiên được khơi nguồn từ đức tin sống động vào sự hiện diện thực sự của Chúa Giêsu Kitô trong bí tích Thánh Thể… (được) thể hiện rõ nét qua giờ chầu trọng thể và các cuộc rước quy mô lớn.”

Các vị lãnh đạo Công giáo Hoa Kỳ đã học tập mô hình này và tổ chức Đại hội Thánh Thể Toàn quốc đầu tiên của Mỹ vào năm 1895 tại Washington, D.C., cùng bốn kỳ đại hội tiếp theo được tổ chức từ năm 1901 đến 1911. Đại hội Thánh Thể Quốc tế diễn ra định kỳ khoảng hai năm một lần từ 1897 đến 1914, sau đó tạm gián đoạn gần một thập kỷ vì Thế chiến thứ nhất.

Đến thời điểm Tổng Giám mục Chicago James Edward Quigley qua đời—và Mundelein, khi đó vẫn là giám mục phụ tá tại Brooklyn, được chọn làm người kế vị vào tháng 2 năm 1916—dân số thành phố đã tăng vọt lên 2,5 triệu người, so với chỉ 1 triệu người vào hai thập kỷ trước đó.

Liệu tất cả những người nhập cư Công giáo vào Mỹ có thể vừa giữ vững đức tin, vừa hòa nhập vào một nền văn hóa mới hay không?

“Các vị lãnh đạo Công giáo tại các thành phố lớn đã định hình hướng đi cho Giáo hội Mỹ,” nhà viết tiểu sử của Đức Hồng y Mundelein, ông Edward R. Kantowicz viết, bằng cách “công khai khẳng định vị thế và uy tín nhằm củng cố sự tự tin cho đoàn chiên của mình.” Để “tạo uy thế và nâng cao lòng tự tôn của người Công giáo,” Kantowicz bổ sung, Đức Hồng y Mundelein và những vị khác đã bắt tay vào các dự án mang đậm tính “hoành tráng” và “tinh thần Mỹ”.

Đại hội Thánh Thể Quốc tế lần thứ 28—dự kiến tổ chức trong và quanh sân vận động Soldier Field rộng lớn với những hàng cột kiểu Rôma đặc trưng—chính là một dự án như vậy.

Sẽ có vô vàn thách thức, bao gồm (theo lời Kantowicz) “các mục sư Tin Lành ở Vành đai Kinh Thánh [vốn có thể] thấy chướng mắt trước màn phô trương kiểu Rôma này.”

Không phải ngẫu nhiên mà vào mùa xuân năm 1924—chỉ vài tuần sau khi Đức Giáo hoàng Piô XI vinh thăng tước Hồng y cho Đức Mundelein—Quốc hội Mỹ đã thông qua Đạo luật Johnson-Reed, cấm người nhập cư từ châu Á và hạn chế nghiêm ngặt người nhập cư từ Đông Âu và Nam Âu. Tiếp đó là Đại hội Toàn quốc đầy hỗn loạn năm 1924 của Đảng Dân chủ, kéo dài lê thê hơn hai tuần với những cuộc tranh cãi bất tận về việc có nên đề cử Thống đốc New York là ông Al Smith—một người Công giáo—làm ứng viên tổng thống hay không (kết quả là không), và liệu có nên lên án tổ chức bài ngoại Ku Klux Klan hay không (kết quả cũng là không).

Trước công chúng, Đức Hồng y Mundelein cố gắng tập trung vào công tác hậu cần, chẳng hạn như việc đưa đón và bố trí nơi ăn chốn ở cho các đoàn tham dự. “Tất cả các nguồn lực trong khả năng của chúng ta sẽ được huy động tối đa cho mục tiêu đó,” ngài tuyên bố. Bên cạnh đó là các cuộc họp cần sắp xếp tại Rome và Chicago, khởi đầu với Đức Giám mục Bỉ Thomas Louis Heylen, điều phối viên của Vatican phụ trách các sự kiện Thánh Thể Quốc tế. Các thư mời chính thức sau đó được gửi đi bằng chín thứ tiếng; Vua Alfonso XIII của Tây Ban Nha và Vua Albert I của Bỉ là những nguyên thủ đầu tiên xác nhận tham dự. Hơn 20 ủy ban đã được thành lập, hoạt động dựa trên ước tính có thể đón tới hai triệu lượt khách ghé thăm.

Linh mục James Hoberg, trưởng ban âm nhạc, được giao nhiệm vụ chỉ đạo các buổi tập hát của ca đoàn, quy tụ tổng cộng tới 62.000 trẻ em từ các trường giáo xứ ở Chicago (trong số đó, rất có thể có cả mẹ của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, một người có năng khiếu âm nhạc).

Thế nhưng, tất cả kế hoạch chuẩn bị này đã bị gián đoạn khi Đức Hồng y Mundelein buộc phải đứng ra xử lý một vụ bê bối công khai làm trầm trọng thêm các định kiến tiêu cực về người Công giáo Mỹ.

Tội ác và sự trừng phạt

Sáng ngày 10 tháng 11 năm 1924, ba người đàn ông bước vào một cửa hàng hoa trên phố State Street ở Chicago và bắn hạ tên trùm tội phạm khét tiếng Dean O’Banion. Vụ việc diễn ra chỉ vài ngày sau tang lễ xa hoa của Michele “Mike” Merlo, một đồng minh trong giới thế giới ngầm của hắn. Đức Hồng y Mundelein phải đưa ra quyết định liệu O’Banion, một người Công giáo gốc Ireland, có được nhận một tang lễ Công giáo hay không.

Các tang lễ của giới thế giới ngầm Chicago khi đó đã biến thành những màn phô trương lòe loẹt, bị dư luận săm soi, ngay cả khi người đã khuất vốn mang tiếng xấu rõ ràng (theo thuật ngữ giáo luật gọi là “kẻ công khai phạm tội lỗi”). Bốn năm trước đó, Đức Hồng y Mundelein từng từ chối “các nghi thức của Giáo hội Công giáo và việc chôn cất trong nghĩa trang Công giáo” đối với tay trùm “Big” Jim Colosimo, theo một bản tin của UPI vào tháng 5 năm 1920.

Các tiêu đề báo chí thời điểm đó rộ lên: “Giáo hội từ chối làm lễ tang cho O’Banion,” đồng thời cho biết thêm: “Đức Hồng y Mundelein chỉ cho phép an táng trên phần đất thánh.”

Những câu hỏi tương tự lại tiếp tục nảy sinh khi hai kẻ buôn rượu lậu bị thủ tiêu: Walter O’Donnell vào tháng 6 năm 1925 và Angelo Genna vào tháng 5 năm 1925. Một tháng sau, Đức Hồng y Mundelein dường như đã nhớ tới những dòng tít ấy khi phát biểu tại Đại Chủng viện Dự bị Quigley về các kế hoạch chuẩn bị cho Đại hội Thánh Thể Quốc tế: “Đây sẽ là một cảnh tượng tráng lệ cho mọi người dân Chicago… và có thể tạo nên một ấn tượng sâu sắc tại một thành phố đang có quá nhiều tội ác nhưng lại quá ít sự trừng phạt hơn bất kỳ thành phố nào khác trên thế giới.”

Giờ phút khải hoàn

Khi ngày khai mạc đại hội đến gần, giới chức sắc Giáo hội lần đầu tiên tìm đến một phương tiện truyền thông mới là làn sóng phát thanh để cập nhật thông tin cho các tín hữu. Đức ông C.J. Quille của Chicago đã có bài phát biểu dài 20 phút trên đài KYW, cùng với phần đệm hát của ca đoàn nam và thiếu nhi giáo xứ Thánh Philip Neri. Đức Hồng y Mundelein cũng đạt được thỏa thuận với Tập đoàn Điện ảnh Fox để thực hiện một bộ phim tài liệu ghi lại sự kiện.

Đồng thời, dịp kỷ niệm 150 năm lập quốc của Mỹ cũng cận kề, dự kiến được đánh dấu bằng một sự kiện quy mô lớn khác tại một thành phố lịch sử khác của Hoa Kỳ. Triển lãm Kỷ niệm 150 năm Philadelphia khai mạc vào tháng 5 năm 1926, nhưng ngay sau đó xuất hiện thông tin chấn động rằng nhóm KKK “đã đặt trước sân vận động và khán phòng trong khuôn viên triển lãm” cho một sự kiện mà tờ The New York Times mô tả là “cuộc cử hành kéo dài ba ngày” mang tên “Những ngày Ku Klux Klan”.

Thủ lĩnh tối cao của nhóm (Imperial Wizard), Hiram Wesley Evans, đã vạch ra các ưu tiên của tổ chức này trong một bài luận được phát tán rộng rãi vào tháng 3 năm 1926: “Hầu hết những người nhập cư trong những năm gần đây [là nhóm] hoàn toàn không thể hòa nhập và về bản chất là phản tinh thần Mỹ… [và] họ đều là người Công giáo… [N]goại bang cùng lợi ích của họ chi phối toàn bộ các chính sách của Giáo hội Rôma,” một thế chế “luôn tìm mọi cách để ngăn cản sự đồng hóa của những con người này.”

Thế nhưng, khi Đại hội Thánh Thể Quốc tế chính thức khai mạc, mọi thách thức suốt ba năm trước đó dường như đều tan biến.

Dưới dòng tít: “Nghi thức long trọng khai mạc Đại hội Công giáo,” tờ The New York Times đưa tin: “Một triệu người Công giáo đã tiến lên bàn thờ rước Mình Thánh Chúa tại các nhà thờ ở Chicago hôm nay, khi vào đúng giữa trưa tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Danh… Đức Hồng y John Bonzano đã được nhậm chức với tư cách là Đặc sứ của Đức Giáo hoàng thay mặt Đức Giáo hoàng Piô XI.”

Bộ trưởng Lao động Hoa Kỳ James J. Davis, đại diện cho Tổng thống Calvin Coolidge, phát biểu trước một buổi tập hợp: “Tôi có thể hứa rằng quý vị sẽ luôn tìm thấy ở nước Mỹ… sự tự do mà quý vị cần để truyền dạy đức tin của mình,” đồng thời nói thêm: “Nếu có bất kỳ định kiến nào chống lại người Công giáo ở Mỹ, thì nó chỉ đến từ những kẻ coi định kiến là một cái nghề, và giống như các quốc gia khác, chúng tôi cũng có một số ít những người như vậy.”

Nói cách khác, như một bài viết được đăng trên nhiều tờ báo thời đó giật tít: “Đại hội Thánh Thể là một thắng lợi vang dội của Đức Hồng y Mundelein.”

Biển người quy tụ

Sự kiện kéo dài bốn ngày gồm có “Ngày Thiếu nhi,” “Ngày Phụ nữ” và “Ngày Giáo dục Đại học”. Những đoạn phim từ tài liệu của hãng Fox ghi lại hành trình và sự xuất hiện của các nhà lãnh đạo Giáo hội, cùng với đám đông khổng lồ, đa dạng sắc tộc, bất chấp những cơn gió dữ dội tại sân vận động Soldier Field. Giao thông rơi vào hỗn loạn đến mức Lực lượng Vệ binh Quốc gia bang Illinois phải được huy động để hỗ trợ. Ngày cuối cùng là một thử thách đặc biệt khi một cơn bão dữ dội ập đến khiến đám đông hỗn loạn tìm chỗ trú ẩn, làm hàng trăm người phải điều trị vết thương.

Dẫu vậy, tờ báo Công giáo The Tablet của Brooklyn đã tóm gọn tầm ảnh hưởng bao quát của sự kiện: “Đại hội khép lại với sự tôn vinh vĩ đại dâng lên Thần tính của Đức Kitô.”

Các nghi lễ bế mạc được tổ chức tại một ngôi làng lân cận từng được gọi bằng cái tên đơn giản là “Area”. Tổng Giáo phận Chicago đã xây dựng Đại học Saint Mary of the Lake tại đây, và chính quyền địa phương sau đó đã chọn một cái tên mới cho khu vực này—Mundelein—nhằm ghi dấu những đổi thay lịch sử.

Bàn thờ tại Soldier Field trong suốt kỳ đại hội. Ảnh: Wikimedia.

Nhiều tháng sau, hãng Fox phát hành bộ phim tài liệu về Đại hội Thánh Thể Quốc tế, thu hút lượng khán giả đô thị lớn đến mức một bộ phim ăn theo mang tên “Faith of Millions” (Đức tin của Hàng triệu người) đã được một đối thủ tung ra. Cả hai bộ phim đều chiếu lại những thước phim về các nhân vật nổi bật tham dự—trong số đó có Thống đốc New York Al Smith.

Các cuộc chiến văn hóa tại Mỹ vẫn tiếp diễn khốc liệt—đặc biệt là trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 1928 đầy trắc trở của ông Smith giữa làn sóng hoang tưởng bài ngoại và bài Công giáo—dù chúng dần nhường chỗ trên mặt báo sau tháng 10 năm 1929, thời điểm thị trường chứng khoán sụp đổ báo hiệu cuộc Đại Suy thoái.

Đức Hồng y Mundelein qua đời năm 1939 ở tuổi 67. Ngài đã dẫn dắt giáo phận qua một kỷ nguyên đầy rẫy tranh cãi và đổi thay, đặc biệt là khi người Mỹ da đen chạy trốn nạn phân biệt chủng tộc theo luật Jim Crow từ miền Nam đổ về Chicago, chỉ để rồi phải đối mặt với những thái độ thù địch tương tự. Cùng lúc đó, Đức Hồng y Mundelein đã công khai lên án những nhân vật như “Linh mục phát thanh” Charles Coughlin và tân thủ tướng Đức Adolf Hitler. Tuy vậy, xét về nhiều phương diện, Đại hội Thánh Thể Quốc tế năm 1926 có lẽ vẫn là thành tựu ấn tượng nhất trong sự nghiệp của ngài.

Phải mất thêm 50 năm nữa, Hoa Kỳ mới lại tổ chức một sự kiện tầm cỡ tương tự. Bà Dorothy Day và Mẹ Teresa là những người đã cùng Tổng thống Mỹ Gerald Ford và vị giáo hoàng tương lai Gioan Phaolô II tham dự chuỗi sự kiện kéo dài tám ngày tại Philadelphia vào năm 1976, đúng dịp kỷ niệm 200 năm lập quốc của Mỹ.

Mới chỉ hai năm trước, các nhà lãnh đạo Giáo hội Công giáo Hoa Kỳ đã tổ chức Đại hội Thánh Thể Toàn quốc đầu tiên sau hơn 80 năm tại Sân vận động Lucas Oil ở Indianapolis, Indiana. Và Đức Giáo hoàng Lêô XIV dự kiến sẽ tham dự Đại hội Thánh Thể Quốc tế lần thứ 54—đại hội đầu tiên trong triều đại giáo hoàng của ngài—tại Sydney vào năm 2028.

Điều đó đơn giản có nghĩa là ngài đang tiếp nối một truyền thống của gia đình.

Tác giả: Tom Deignan

Dịch từ Ameriacanmgazine