Venezuela là một trong những quốc gia Mỹ Latinh có nền tảng Công giáo sâu đậm, nơi tôn giáo không chỉ thuộc phạm trù đức tin cá nhân mà còn là một căn tính văn hóa – xã hội của đa số dân chúng. Chính vì vậy, mối quan hệ căng thẳng giữa Giáo hội Công giáo và chính quyền Tổng thống Nicolás Maduro trong những năm qua đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận quốc tế.
Đa số dân Venezuela vẫn là người Công giáo
Theo điều tra dân số năm 2011, khoảng 71% dân số Venezuela tự nhận là Công giáo Rôma. Các khảo sát xã hội độc lập trong giai đoạn 2018–2022 (Latinobarómetro, Statistica) cho thấy tỷ lệ này giảm xuống còn khoảng 64–66%, song Công giáo vẫn là tôn giáo chiếm đa số lớn nhất tại quốc gia Nam Mỹ này.
Dù mức độ thực hành đức tin có xu hướng suy giảm, Giáo hội Công giáo vẫn duy trì mạng lưới giáo phận, giáo xứ và các hoạt động xã hội rộng khắp, trở thành tổ chức có uy tín luân lý lớn nhất trong đời sống công cộng Venezuela.
Trung Khang
“Devils in a cassock”: xúc phạm công khai hàng giáo phẩm
Theo bài viết của American Magazine được điều hành bởi Dòng Tên Mỹ ngày 1/2/2018, căng thẳng giữa chính quyền và Giáo hội đã leo thang nghiêm trọng khi Tổng thống Maduro công khai xúc phạm các giám mục Công giáo.
Trong bài phát biểu trước Quốc hội Lập hiến thân chính phủ ngày 15/1/2018, ông Maduro gọi hai giám mục là “devils in a cassock” (“quỷ đội áo chùng”), đồng thời ra lệnh cho Tổng chưởng lý điều tra họ vì tội “kích động hận thù”. Hai vị bị nhắm đến là Đức Giám mục Victor Basabe của San Felipe và Tổng Giám mục Antonio López Castillo của Barquisimeto.
Trung Khang
Những phát ngôn này xuất hiện sau khi, trong cuộc rước Đức Mẹ Divine Shepherdess tại Barquisimeto sự kiện tôn giáo thu hút hàng triệu tín hữu các giám mục đã công khai lên án tham nhũng, đói nghèo và cuộc khủng hoảng kinh tế. Đức cha Basabe tuyên bố rằng căn nguyên khủng hoảng nằm ở “một mô hình chính trị, xã hội và kinh tế phủ nhận Thiên Chúa và vì thế phủ nhận phẩm giá con người”, trong khi Đức Tổng Giám mục López kêu gọi Đức Mẹ “giải thoát đất nước khỏi đói khát và tham nhũng”.
Trả lời Catholic News Service, Đức Tổng Giám mục López khẳng định: “Họ muốn Giáo hội im lặng, nhưng chúng tôi chỉ vâng phục Thiên Chúa.”
Gây áp lực bằng luật pháp và hành chính
Không dừng lại ở lời công kích, chính quyền Maduro còn sử dụng các công cụ pháp lý và hành chính để gây áp lựclên Giáo hội. Luật “chống kích động thù hận” – với các điều khoản mơ hồ – bị giới báo chí và các giám mục mô tả như một công cụ nhằm triệt tiêu mọi tiếng nói phê phán, trong đó có tiếng nói của Giáo hội Công giáo.
Tài liệu cũng ghi nhận nhiều vụ nhóm thân chính phủ xông vào Thánh lễ, buộc giáo dân phải nghe các bài diễn văn ủng hộ chính quyền và la ó các linh mục, làm dấy lên lo ngại về tự do tôn giáo tại Venezuela.
Trung Khang
Hồng y bị chặn không cho xuất cảnh
Đỉnh điểm của việc gây sức ép đối với Giáo hội diễn ra vào tháng 12/2025, khi Hồng y Baltazar Porras, nguyên Tổng Giám mục Caracas, bị tịch thu hộ chiếu và không được phép rời Venezuela.
Theo OSV News, ngày 10/12/2025, khi Hồng y Porras chuẩn bị xuất cảnh sang Tây Ban Nha, ông bị thông báo rằng hộ chiếu của mình “có vấn đề” và bị hủy ngay tại chỗ. Ông bị buộc ký vào một văn bản nêu lý do “vi phạm quy định xuất cảnh” và bị đe dọa bắt giữ nếu chụp ảnh tài liệu. Hộ chiếu của ông không được trả lại.
Hồng y Porras gọi đây là hành vi “vi phạm nghiêm trọng quyền công dân”, đồng thời nhấn mạnh sứ mạng của Giáo hội trong việc soi sáng con đường công lý cho xã hội, trích lại lời kêu gọi hòa bình của Đức Giáo hoàng Pope Leo XIV.
Tiếng nói luân lý trong một quốc gia đa số Công giáo
Trong bối cảnh khoảng hai phần ba dân số Venezuela vẫn là người Công giáo, các phát biểu và hành động của hàng giáo phẩm không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo, mà còn là tiếng nói luân lý đại diện cho phần lớn xã hội. Chính điều này khiến Giáo hội trở thành mục tiêu bị gây áp lực, nhưng đồng thời cũng là lực lượng mà chính quyền không thể dễ dàng phớt lờ đẩy Giáo hội Công giáo Venezuela đang đối diện với các biện pháp đàn áp có hệ thống, từ xúc phạm công khai, đe dọa pháp lý cho đến hạn chế quyền tự do đi lại của hàng giáo phẩm.
Author
Chuyên viết tin tức và bài phân tích về Giáo hội Công giáo và các vấn đề tôn giáo – xã hội quốc tế.
