“Tử đạo mới” – cách Giáo hội hôm nay đọc lại cái chết của cha Trương Bửu Diệp

Trong cuộc phỏng vấn do Hội đồng Giám mục Việt Nam thực hiện với linh mục Carôlô Hồ Bạc Xái, nguyên Tổng Đại diện Giáo phận Cần Thơ, một vấn đề được nhiều người quan tâm đã được làm sáng tỏ: vì sao Cha Trương Bửu Diệp được nhìn nhận là tử đạo, nhưng lại không hoàn toàn giống với 117 thánh tử đạo Việt Nam đã được tuyên thánh trước đây.

Câu trả lời nằm ở cách Giáo hội đương đại hiểu và diễn giải khái niệm tử đạo trong bối cảnh lịch sử mới.

Tử đạo trong cái nhìn truyền thống

Theo truyền thống lâu đời của Giáo hội, tử đạo thường gắn liền với bối cảnh cấm đạo: người Kitô hữu bị bắt, bị buộc phải chối bỏ đức tin, bị kết án và xử tử bởi nhà cầm quyền. Mô hình này phản ánh rất rõ nơi 117 thánh tử đạo Việt Nam, những vị đã chết vì trung thành với Đức Kitô trước các sắc lệnh cấm đạo của triều đình.

Trong trường hợp ấy, mối liên hệ giữa đức tin – bản án – cái chết được thể hiện một cách trực tiếp và minh nhiên.

Cha Trương Bửu Diệp: một hoàn cảnh khác

Theo cha Carôlô Hồ Bạc Xái, cha Trương Bửu Diệp không chết trong bối cảnh cấm đạo, cũng không bị xét xử hay kết án bởi chính quyền. Ngài bị sát hại giữa thời loạn lạc sau năm 1945, khi xã hội rơi vào vòng xoáy bạo lực, tranh chấp quyền lực và bất ổn kéo dài.

Điều quan trọng là: cha Diệp hoàn toàn có thể rời bỏ nhiệm sở để bảo toàn mạng sống, như nhiều người đã khuyên. Nhưng ngài đã chọn ở lại với giáo dân, chấp nhận nguy hiểm, trung thành với sứ mạng mục tử cho đến cùng. Cái chết của cha không phải là hệ quả của một bản án, mà là hậu quả của một chọn lựa Tin Mừng.

“Tử đạo mới” trong giáo huấn của Giáo hội hôm nay

Từ thực tế đó, cha Hồ Bạc Xái nhấn mạnh đến khái niệm mà Giáo hội, đặc biệt dưới triều đại của Giáo hoàng Phanxicô, đã đề xuất: “các vị tử đạo mới.”

Năm 2023, Đức Thánh Cha đã thiết lập Ủy ban các vị tử đạo mới nhằm nghiên cứu và ghi nhận những Kitô hữu đã đổ máu mình để làm chứng cho Tin Mừng, dù họ không bị giết bởi các sắc lệnh cấm đạo chính thức. Trong cách hiểu này, yếu tố quyết định không còn là ai giết hay giết nhân danh quyền lực nào, mà là người ấy đã chết vì điều gì.

Tử đạo, theo nghĩa ấy, là sự tự hiến mạng sống để trung thành với Đức Kitô và Tin Mừng, trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể của mỗi thời đại.

Ý nghĩa cho Giáo hội hôm nay

Việc nhìn nhận cha Trương Bửu Diệp như một “vị tử đạo mới” giúp Giáo hội khẳng định rằng: sự thánh thiện không bị đóng khung trong một mô hình duy nhất của quá khứ. Tin Mừng vẫn được làm chứng bằng máu giữa những bối cảnh phức tạp của thế giới hiện đại.

Từ cuộc đời và cái chết của cha Diệp, Giáo hội mời gọi các tín hữu hôm nay hiểu rằng: tử đạo không chỉ là chuyện của lịch sử xa xưa, mà là lời mời gọi sống trung thành, dấn thân và yêu thương đến cùng, ngay trong những chọn lựa cụ thể của đời sống hiện tại.