Tòa Thánh muốn tránh đổ vỡ với Huynh đoàn Thánh Piô X và tiếp tục đối thoại

Theo hãng thông tấn Agence I.Media Tòa Thánh khẳng định mong muốn “tránh mọi đổ vỡ” trong quan hệ với Huynh đoàn Linh mục Thánh Piô X (SSPX), sau khi cộng đoàn truyền thống này tuyên bố ý định tấn phong các giám mục mới mà không có sự chấp thuận của Đức Giáo hoàng.

Phát biểu với báo chí ngày 3/2, ông Matteo Bruni, Giám đốc Phòng Báo chí Tòa Thánh, cho biết các cuộc tiếp xúc giữa Tòa Thánh và SSPX vẫn đang được duy trì, đồng thời nhấn mạnh thiện chí của Vatican trong việc “tránh mọi giải pháp đơn phương hay một sự đoạn tuyệt” trước những vấn đề hiện nay.

Trước đó một ngày, SSPX – vốn có mối quan hệ căng thẳng với Rôma trong nhiều thập niên – thông báo kế hoạch tiến hành các lễ tấn phong giám mục mới vào ngày 1/7 tới. Bề trên Tổng quyền của Huynh đoàn, linh mục người Ý Davide Pagliarani, cho biết ông đã gửi hai thư cho Đức Giáo hoàng Leo XIV, trong đó có thư xin yết kiến, nhưng phản hồi nhận được “hoàn toàn không đáp ứng” các yêu cầu của Huynh đoàn.

Trả lời trước tuyên bố này, ông Matteo Bruni tái khẳng định lập trường của Tòa Thánh là duy trì đối thoại và tìm kiếm giải pháp nhằm bảo vệ sự hiệp nhất của Giáo hội.

Một tình trạng giáo luật “bất hợp pháp nhưng không phạm tội”

Được thành lập năm 1970 bởi Tổng Giám mục người Pháp Marcel Lefebvre, SSPX ra đời trong bối cảnh phản đối một số định hướng của Công đồng Vatican II. Năm 1988, Đức Tổng Giám mục Lefebvre đã tấn phong bốn giám mục không có phép của Tòa Thánh, dẫn đến việc các vị này bị vạ tuyệt thông theo quyết định của Đức Giáo hoàng John Paul II.

Đến năm 2009, Đức Giáo hoàng Benedict XVI đã giải vạ tuyệt thông cho bốn giám mục này như một cử chỉ hòa giải, dù Tòa Thánh vẫn nhấn mạnh rằng sự hiệp thông trọn vẹn với Giáo hội chưa được tái lập.

Trong Năm Thánh Lòng Thương Xót 2016, Đức Giáo hoàng Francis tiếp tục có những bước xích lại gần khi cho phép các linh mục SSPX giải tội cách hợp pháp. Gần đây nhất, vào tháng 8/2025, một phái đoàn của Huynh đoàn đã hành hương về Rôma trong khuôn khổ Năm Thánh.

Theo một chuyên gia giáo luật tại Rôma được I.Media phỏng vấn, hiện nay SSPX không còn chịu hình phạt giáo luật, nhưng cũng không có quyền tài phán chính thức. Các linh mục của Huynh đoàn được mô tả là những “giáo sĩ không thuộc về một giáo phận hay tu hội được nhìn nhận”, tạo nên một tình trạng được gọi là “bất hợp pháp nhưng không cấu thành tội phạm giáo luật”.

Nguy cơ tuyệt thông và bóng dáng ly giáo

Sau khi Đức Tổng Giám mục Lefebvre qua đời năm 1991 và hai trong số bốn giám mục được tấn phong năm 1988 lần lượt qua đời, SSPX hiện chỉ còn hai giám mục, là Đức cha Bernard Fellay và Đức cha Alfonso de Galarreta. Huynh đoàn từ lâu đã bày tỏ mong muốn có thêm giám mục mới để bảo đảm sự tồn tại và điều hành nội bộ.

Theo Bộ Giáo luật 1983, một lễ tấn phong giám mục phải có ít nhất ba giám mục tham dự, trừ khi có phép chuẩn đặc biệt của Tòa Thánh. Trong thông cáo của mình, linh mục Pagliarani lập luận rằng “tình trạng khẩn cấp nghiêm trọng của các linh hồn” buộc Huynh đoàn phải hành động, đồng thời khẳng định việc này được thực hiện “không phải trong tinh thần nổi loạn”.

Tuy nhiên, nếu các lễ tấn phong diễn ra không có ủy nhiệm của Đức Giáo hoàng, điều 1387 của Bộ Giáo luật sẽ được áp dụng, kéo theo vạ tuyệt thông tiền kết (latae sententiae) đối với các giám mục liên quan. Một hành động như vậy cũng có nguy cơ đẩy các tín hữu vào tình trạng ly giáo, điều mà Tòa Thánh – với mối quan tâm hàng đầu là bảo vệ sự hiệp nhất của Giáo hội hoàn vũ – đang nỗ lực tránh né.