Tiểu sử đặc biệt: Đức Cha Anphong Nguyễn Hữu Long – Người mục tử “Mang vào mình mùi chiên” giữa muôn vàn thách thức

Khi Giáo hoàng Phanxicô giảng về người mục tử trong Thánh lễ Dầu năm 2013, Ngài nói: “Người mục tử phải mang mùi chiên”. Câu nói ấy đã trở thành khẩu hiệu giám mục của Đức Cha Anphong Nguyễn Hữu Long một lựa chọn gây ngạc nhiên vì không lấy từ Kinh Thánh mà trực tiếp từ lời Đức Giáo Hoàng. Hơn mười năm qua, khẩu hiệu ấy không chỉ là dòng chữ trên phù hiệu, mà đã trở thành cách sống thực sự của ngài: gần gũi, đồng cảm, sẵn sàng “mang mùi” của giáo dân từ mùi mồ hôi vùng núi Tây Bắc đến nỗi đau của giáo phận Vinh giữa những biến cố lớn lao.

Khẩu hiệu – Nguồn gốc và ý nghĩa sâu sắc

Sinh ngày 25 tháng 1 năm 1953 tại Làng Rùa (Thanh Oai, Hà Nội), trong một gia đình Công giáo nghèo đông con, Đức Cha Long sớm theo gia đình di cư vào Đà Nẵng. Khẩu hiệu “Mang vào mình mùi chiên” được chọn khi ngài được tấn phong Giám mục phụ tá Giáo phận Hưng Hóa ngày 6 tháng 9 năm 2013. Ngài giải thích đơn giản nhưng thấm thía: “Người mục tử phải gần gũi chiên đến mức mang mùi của chúng, nhận lấy niềm vui, nỗi buồn của họ như của chính mình. Nhiệm vụ của giám mục là mang mùi chiên đến với Chúa và mang Chúa đến với chiên”.

Khác với nhiều giám mục chọn câu Kinh Thánh trang trọng, khẩu hiệu của Đức Cha Long mang tính thực hành, gần gũi đời thường. Nó trở thành kim chỉ nam cho suốt sứ vụ: từ những chuyến viếng thăm vùng sâu vùng xa bằng xe máy, cuốc bộ vượt đèo lội suối, đến việc vác quà cứu trợ trên lưng, xắn quần lội nước lũ, hay ngồi rửa chén cùng giáo dân.

Từ gian khổ tu học đến “mang mùi chiên” thời linh mục

Hành trình tu trì của Đức Cha Long là chuỗi ngày “mang mùi chiên” ngay từ thuở ban đầu. Sau khi học Tiểu chủng viện Thánh Gioan và Đại chủng viện Hòa Bình (Đà Nẵng), ngài trải qua những năm tháng hậu chiến khốn khó: thiếu ăn mặc, lao động “khổ sai” tại công trường thủy lợi Phú Ninh hơn ba năm rưỡi, hớt tóc, nhuộm vải, vấn thuốc lá để tự nuôi sống và phụ giúp gia đình. Ngài từ chối vượt biên, vì “Việt Nam cần linh mục hơn”. Năm 1990, ngài được thụ phong linh mục với châm ngôn “Tình yêu Đức Kitô thôi thúc tôi”.

Sau bốn năm làm phó xứ Tam Kỳ, ngài du học Pháp lấy bằng Cao học Giáo luật, gia nhập Hội Linh mục Xuân Bích (2003), làm Giám đốc Đại chủng viện Xuân Bích Huế (2011–2013). Dù ở vị trí nào, ngài cũng chú trọng “mùi chiên” qua việc tổ chức đọc kinh gia đình, gần gũi giáo dân nghèo và dạy chủng sinh sống giữa đời thường.

Thách thức mục vụ tại Giáo phận Hưng Hóa (2013–2018): “Mùi chiên” giữa núi rừng Tây Bắc

Năm 2013, Giáo hoàng Phanxicô bổ nhiệm linh mục Nguyễn Hữu Long làm Giám mục phụ tá Giáo phận Hưng Hóa – giáo phận rộng lớn, địa hình trùng điệp, chỉ 61 linh mục phục vụ 200.000 giáo dân rải rác, chủ yếu là đồng bào dân tộc H’Mông. Đây là thử thách đầu tiên của khẩu hiệu.

Đức Cha Long không ngồi trong Tòa Giám mục mà dành hầu hết thời gian “lăn lộn” vùng sâu: cuốc bộ vượt đèo suối, lội nước xiết cứu trợ lũ lụt, mang bánh mì và bong bóng cho trẻ em dân tộc, dạy đọc viết tiếng H’Mông, mở nội trú, đối thoại với chính quyền để công nhận sinh hoạt tôn giáo. Nhiều lần ngài bị đe dọa trục xuất chỉ vì cử hành lễ Giáng sinh mà chưa xin phép. Những hình ảnh Đức Cha xắn quần lội suối, vác túi quà trên lưng, hay ngồi thổi bong bóng cho trẻ em đã khắc sâu trong lòng giáo dân Tây Bắc. “Mang mùi chiên” ở đây không phải lý thuyết, mà là từng bước chân trên đường mòn, từng giọt mồ hôi giữa núi rừng.

Trong giai đoạn này, ngài còn đảm nhận Chủ tịch Ủy ban Loan báo Tin Mừng của Hội đồng Giám mục Việt Nam suốt ba nhiệm kỳ (2013–2022), thúc đẩy truyền giáo đến vùng ngoại vi.

Thách thức mục vụ tại Giáo phận Vinh (2019–nay): “Mùi chiên” giữa bão tố và dư luận

Ngày 22 tháng 12 năm 2018, Đức Cha được bổ nhiệm làm Giám mục chính tòa Giáo phận Vinh với hơn 282.000 giáo dân, 108 giáo xứ, 179 linh mục. Ngài nhận sứ vụ này với tâm tình “vui – buồn – lo – bình an”, nhưng vẫn giữ vững khẩu hiệu.

Những thách thức lớn lao liên tiếp đến:

• Đại dịch COVID-19: Ngài phải ban hành nhiều thư mục vụ tạm dừng thánh lễ công cộng, hướng dẫn cầu nguyện gia đình, đồng thời kêu gọi bác ái và bình an trong đức tin.
• Xây dựng Trung tâm Mục vụ: Kêu gọi giáo dân đóng góp một ngày công, một hộ gia đình 400.000 đồng một thử thách về tinh thần đồng trách nhiệm.
• Truyền giáo và đời sống giáo dân: Ngài thẳng thắn nhận định truyền giáo tại Việt Nam còn “ì ạch”, người Công giáo đôi khi chỉ giữ đạo cho riêng mình. Ngài thúc đẩy “Cộng đoàn Đức Tin vững mạnh – Mục vụ sốt sắng – Bác ái yêu thương – Phúc Âm hóa mạnh mẽ”.

Đặc biệt, từ 2020 đến nay, giáo phận Vinh trải qua một số biến cố gây xáo trộn dư luận:

• Vụ linh mục Antôn Đặng Hữu Nam (tạm nghỉ mục vụ 2020, huyền chức 2021).
• Vụ truyền chức linh mục Gioan Baotixita Hồ Hữu Hòa (2023) với những nghi vấn về văn thư.
• Vụ đất đai giáo xứ Trại Gáo (2023): Đức Cha trực tiếp về gặp giáo dân, công bố kết quả điều tra và quan điểm chính thức của Tòa Giám mục.

Giữa những dư luận, chỉ trích trên mạng xã hội và thư ngỏ từ một số giáo dân, Đức Cha vẫn lặng lẽ thực thi khẩu hiệu: tiếp tục thăm mục vụ, chủ tế Thánh lễ Di dân (2025), đặc trách Hội Thừa sai Việt Nam (từ 2020 đến nay), và nhấn mạnh đối thoại, hiệp nhất, tránh đổ vỡ.

“Mang vào mình mùi chiên” – Di sản sống động

Hơn 73 tuổi, hơn 35 năm linh mục và hơn 12 năm giám mục, Đức Cha Anphong Nguyễn Hữu Long vẫn là người mục tử bình dị: vui vẻ, mang quà bánh cho trẻ em, lắng nghe giáo dân nghèo, và không ngại “mang mùi” của họ. Khẩu hiệu ấy đã dẫn dắt ngài vượt qua muôn vàn thách thức từ công trường Phú Ninh đến núi rừng Tây Bắc, từ đại dịch đến những cơn bão dư luận.