Thành Quốc Vatican: Cách quốc gia nhỏ nhất thế giới được quản trị

Vatican, quốc gia nhỏ nhất thế giới, sở hữu một cấu trúc pháp lý, hành chính và thiêng liêng độc đáo và phức tạp, được thiết kế nhằm bảo đảm sự độc lập của Đức Giáo hoàng và cho phép Giáo hội hành động cách tự do trên toàn thế giới.

Trong một cuộc phỏng vấn với ấn bản tiếng Tây Ban Nha của EWTN News, Đức cha Juan Ignacio Arrieta – Thư ký Bộ Văn bản Pháp luật – đã trình bày chi tiết cách quốc gia tí hon này được quản trị, cách các định chế của nó vận hành, và vai trò của Tòa Thánh trên thế giới.

Một cấu trúc quản trị độc đáo

Đức cha Arrieta giải thích rằng Bộ Văn bản Pháp luật – nơi ngài đã phục vụ suốt 18 năm – là một trong những cơ quan cộng tác trực tiếp với Đức Giáo hoàng trong việc điều hành Giáo hội.

“Các bộ là những ‘bộ ngành’ của Tòa Thánh; chúng giống như các cơ quan phục vụ Đức Giáo hoàng… và bộ này chuyên trách việc soạn thảo luật pháp, cũng như giám sát các luật lệ của toàn thể Giáo hội,” ngài nói.

Không giống như các quốc gia truyền thống, những quy phạm này có hiệu lực trên phạm vi toàn cầu. “Chúng áp dụng cho cả năm châu. Chúng không giống luật của Tây Ban Nha, Argentina hay Mexico. Đây là những luật phải được xây dựng cho toàn thể Giáo hội, với các nền văn hóa khác nhau,” ngài lưu ý.

Hệ thống luật này bao trùm mọi lĩnh vực, từ việc quản trị các giáo xứ cho đến các vấn đề như tội phạm theo giáo luật hay việc tuyên bố hôn nhân vô hiệu: “Giáo hội hoạt động như một xã hội… và xã hội đó có những luật lệ riêng của mình.”

Vì sao Nhà nước Thành Vatican tồn tại?

Mặc dù nhiều người thường nhầm lẫn Tòa Thánh với Nhà nước Thành Vatican, Đức cha Arrieta khẳng định đây là hai thực thể khác nhau. Tòa Thánh là cơ quan thiêng liêng và điều hành của Giáo hội hoàn vũ; trong khi đó, Nhà nước Thành Vatican tồn tại để bảo vệ sự độc lập của Tòa Thánh.

“Đó là một quốc gia rất nhỏ – chỉ khoảng nửa cây số vuông (0,19 dặm vuông) – được thành lập nhằm bảo vệ sự độc lập của Đức Giáo hoàng trước mọi quyền lực trần thế,” ngài giải thích.

Lãnh thổ này được hình thành sau các Hiệp ước Lateran năm 1929, theo đó Vương quốc Ý công nhận sự độc lập, chủ quyền và ranh giới của Nhà nước Thành Vatican. Đức cha Arrieta cho biết Ý “cũng nhượng lại cho Tòa Thánh một số địa điểm, tòa nhà và dinh thự tại Roma thuộc quyền sở hữu của Tòa Thánh và mang quy chế ngoại lãnh,” chẳng hạn như Đền thờ Đức Bà Cả và Vương cung thánh đường Thánh Gioan Laterano.

Một điều đáng ngạc nhiên: “Người duy nhất thực sự là công dân là Đức Giáo hoàng,” ngài nói, trong khi những người khác chỉ có giấy cư trú hoặc giấy phép làm việc tạm thời.

Điều gì xảy ra khi có người phạm tội?

Dù có diện tích rất nhỏ, Vatican vẫn hoạt động như bất kỳ quốc gia nào khác, với hệ thống tòa án và nhà giam. Đức cha Arrieta nêu một ví dụ quen thuộc:

“Điều gì xảy ra nếu ai đó vào siêu thị trong Vatican, lấy một chai cognac, bỏ vào túi rồi đi ra ngoài?... Đó là một tội dân sự trong lãnh thổ Vatican… hiến binh sẽ bắt người đó và đưa ra tòa.”

Các thủ tục tố tụng hình sự có thể diễn ra tại Vatican hoặc tại quốc gia nguyên quán của người phạm tội, tùy theo các hiệp định quốc tế. Thư ký bộ cho biết, ngay cả trong vụ mưu sát Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II – xảy ra trên lãnh thổ Vatican – “Vatican đã yêu cầu Ý tiến hành truy tố [nghi phạm].”

Một quốc gia có ngân hàng, đài phát thanh, tàu hỏa và siêu thị

Đời sống thường nhật trong Vatican có nhiều nét đặc thù khiến du khách ngạc nhiên.

Nói về mạng lưới dịch vụ, Đức cha Arrieta giải thích về Ngân hàng Vatican: “Nó không hoàn toàn là một ngân hàng theo nghĩa thông thường… mà giúp Tòa Thánh có thể luân chuyển tiền bạc và hỗ trợ các hoạt động truyền giáo.”

Về Đài Phát thanh Vatican, ngài cho biết: “Đài phát sóng bằng rất nhiều ngôn ngữ… thậm chí qua sóng ngắn để vươn tới những nơi rất xa.”

Đức Giáo hoàng nhận được hàng ngàn lá thư, được xử lý qua hệ thống bưu chính của Vatican. “Nếu bạn gửi thư cho Đức Giáo hoàng, rất có thể sẽ có người đọc… và hồi âm cách thân thiện thay mặt ngài.”

Vatican cũng có siêu thị và trung tâm mua sắm, chủ yếu phục vụ nhân viên và cư dân.

Ngoài ra còn có đoàn tàu và nhà ga nổi tiếng của Vatican, ban đầu được xây dựng để đón tiếp các vị khách ngoại giao. Ngày nay, một phần cơ sở này được sử dụng làm cửa hàng, và vào mùa hè có chuyến tàu du lịch chạy từ Ga Vatican đến Castel Gandolfo.

Đội Cận vệ Thụy Sĩ và việc bảo vệ Đức Giáo hoàng

Nguồn gốc của lực lượng bảo vệ Đức Thánh Cha có từ năm 1506. Họ nổi tiếng vì đã bảo vệ Giáo hoàng trong cuộc Cướp phá Roma năm 1527, khi “hơn một trăm [binh sĩ Thụy Sĩ] đã hy sinh để bảo vệ Đức Giáo hoàng.” Kể từ đó, Đội Cận vệ Thụy Sĩ vẫn duy trì truyền thống trung thành này.

Tính phổ quát của Giáo hội

Đức cha Arrieta cho biết điều gây ấn tượng mạnh mẽ nhất tại Vatican không phải là quyền lực hay lịch sử, mà là đời sống thiêng liêng siêu việt của nơi đây:

“Điều gây ấn tượng nhất là cách người ta cảm nghiệm được tính phổ quát của Giáo hội. Làm sao người ta nhận ra rằng, giữa những con người có nguồn gốc rất khác nhau, có bối cảnh văn hóa rất khác nhau, chúng ta vẫn sống cùng một đức tin và tin vào cùng một điều.”

Sự tiếp xúc thường xuyên với một cộng đồng đa dạng tại Vatican, theo ngài, “chính là việc cảm nghiệm tính phổ quát của Giáo hội. Tất cả chúng ta đều đang cố gắng yêu mến Chúa Giêsu – Chúa chúng ta – hơn, sống cùng một thực tại và loan truyền cùng một đức tin,” ngài kết luận.

Bài viết này ban đầu được đăng trên ACI Prensa, đối tác tin tức tiếng Tây Ban Nha của CNA. Bài đã được ECM dịch và biên tập.