Sự gần gũi giữa Hồi giáo và Công giáo

Khi nhìn vào bản đồ tôn giáo thế giới, Hồi giáo và Công giáo thường được đặt ở hai “bờ” khác nhau của lịch sử và văn hóa. Thế nhưng, nếu đi sâu vào nền tảng đức tin, lịch sử hình thành và những giá trị đạo đức cốt lõi, ta sẽ nhận ra một thực tế đáng chú ý: hai truyền thống này có nhiều điểm gặp gỡ sâu xa, vừa ở bình diện thần học, vừa ở bình diện nhân sinh – xã hội.

1) Cùng nguồn mạch Abraham và niềm tin độc thần

Hồi giáo và Công giáo đều thuộc gia đình các tôn giáo Abraham. Cả hai đều tin vào một Thiên Chúa duy nhất, Đấng tạo dựng vũ trụ và quan phòng lịch sử nhân loại. Trong Hồi giáo, Thiên Chúa được gọi là Allah; trong Công giáo, Thiên Chúa được tuyên xưng là Chúa Cha. Dù cách diễn đạt và ngôn ngữ khác nhau, điểm chung căn bản vẫn là độc thần tuyệt đối.

Cả hai truyền thống đều tôn kính Abraham như một mẫu gương của đức tin và sự vâng phục Thiên Chúa. Điều này tạo nên một “gia phả thiêng liêng” chung, giúp giải thích vì sao nhiều câu chuyện, nhân vật và biểu tượng lại tương đồng trong hai truyền thống.

2) Các ngôn sứ và lịch sử mặc khải

Một trong những điểm gần gũi ít được biết đến là việc Hồi giáo tôn kính nhiều nhân vật trung tâm của Kinh Thánh. Trong Qur'an, các ngôn sứ như Adam, Noah, Abraham, Moses đều được nhắc đến với sự tôn trọng. Đặc biệt, Jesus(Giêsu) được Hồi giáo nhìn nhận như một vị ngôn sứ cao trọng, được sinh ra cách kỳ diệu và có sứ mạng thiêng liêng, dù Hồi giáo không chấp nhận tín điều Ngôi Hai Thiên Chúa làm người như trong Công giáo.

Về phía Công giáo, Giáo hội nhìn nhận Muhammad như một nhân vật tôn giáo quan trọng trong lịch sử nhân loại, gắn liền với truyền thống đức tin của hàng tỷ con người, và kêu gọi các tín hữu Kitô tôn trọng người Hồi giáo như những người thờ phượng cùng một Thiên Chúa duy nhất.

3) Kinh sách và đời sống đức tin

Cả hai truyền thống đều đặt Kinh sách thánh ở trung tâm đời sống tôn giáo. Với Hồi giáo là Qur’an; với Công giáo là Bible. Kinh sách không chỉ là văn bản đọc trong nghi lễ, mà còn là kim chỉ nam đạo đức, định hướng cách sống, cách cầu nguyện và mối tương quan với Thiên Chúa cũng như tha nhân.

Người Hồi giáo đọc Qur’an như lời mặc khải trực tiếp của Thiên Chúa; người Công giáo đọc Kinh Thánh trong truyền thống Hội Thánh, kết hợp với suy tư thần học và đời sống phụng vụ. Dù cách tiếp cận khác nhau, cả hai đều xem việc lắng nghe Lời Thiên Chúa là nền tảng của đức tin.

4) Cầu nguyện, chay tịnh và bác ái

Một điểm gặp gỡ rất rõ ràng là đời sống tu đức. Hồi giáo có năm trụ cột, trong đó cầu nguyện hằng ngày, chay tịnh tháng Ramadan và bố thí (Zakat) giữ vai trò then chốt. Công giáo cũng có các thực hành tương tự: cầu nguyện hằng ngày, ăn chay – hãm mình, và bác ái – chia sẻ với người nghèo.

Cả hai đều nhấn mạnh rằng đức tin không chỉ là niềm tin nội tâm, mà phải được thể hiện bằng hành động cụ thể: công bằng, liên đới, tha thứ và phục vụ những người yếu thế. Ở điểm này, Hồi giáo và Công giáo gặp nhau trong một đạo đức xã hội rất gần gũi.

5) Nhân phẩm và trách nhiệm xã hội

Cả Hồi giáo lẫn Công giáo đều khẳng định phẩm giá bất khả xâm phạm của con người, vì con người được Thiên Chúa tạo dựng. Từ xác tín ấy, hai truyền thống phát triển những nguyên tắc đạo đức về gia đình, hôn nhân, trách nhiệm với cộng đồng, và nghĩa vụ bảo vệ sự sống.

Dù cách diễn đạt và hệ thống luật lệ khác nhau (luật Hồi giáo – Sharia; giáo huấn xã hội Công giáo), điểm chung vẫn là đặt luân lý và công ích lên trên lợi ích cá nhân thuần túy.

6) Đối thoại thay vì đối đầu

Trong thế giới hiện đại, Hồi giáo và Công giáo thường bị đặt vào thế đối đầu do xung đột chính trị, bạo lực cực đoan hay định kiến truyền thông. Tuy nhiên, chính từ nền tảng gần gũi về đức tin và đạo đức, hai truyền thống có cơ sở vững chắc để đối thoại.

Công giáo, đặc biệt từ thế kỷ XX, đã chính thức kêu gọi đối thoại liên tôn với người Hồi giáo, nhấn mạnh đến việc cùng nhau bảo vệ hòa bình, công lý và nhân phẩm. Về phía Hồi giáo, nhiều học giả và cộng đồng cũng tích cực tham gia các sáng kiến đối thoại, nhấn mạnh rằng bạo lực không đại diện cho đức tin chân chính.

7) Gần gũi nhưng không đồng nhất

Nói đến “sự gần gũi” không có nghĩa là xóa bỏ khác biệt. Hồi giáo và Công giáo có những khác biệt thần học căn bản, đặc biệt về mầu nhiệm Ba Ngôi, Đức Giêsu Kitô và vai trò của Giáo hội. Tuy nhiên, gần gũi ở đây là khả năng gặp nhau trong tôn trọng, hiểu rằng khác biệt không nhất thiết dẫn đến thù nghịch.

Tóm lại sự gần gũi giữa Hồi giáo và Công giáo nằm ở cùng một niềm tin độc thần, cùng nguồn mạch Abraham, cùng nhấn mạnh cầu nguyện – chay tịnh – bác ái, và cùng quan tâm đến phẩm giá con người. Trong một thế giới đầy chia rẽ, việc nhận ra những điểm chung này không chỉ có giá trị học thuật hay tôn giáo, mà còn là chìa khóa để xây dựng hòa bình và sự chung sống tôn trọng lẫn nhau.