SSPX: Nguy cơ tuyệt thông và bóng dáng ly giáo

Sau khi Đức Tổng Giám mục Marcel Lefebvre qua đời năm 1991, cùng với việc hai trong số bốn giám mục được ngài tấn phong năm 1988 lần lượt qua đời, Huynh đoàn Linh mục Thánh Piô X (SSPX) hiện chỉ còn lại hai giám mục đang sống, là Đức cha Bernard Fellay và Đức cha Alfonso de Galarreta. Thực tế này từ lâu đã làm dấy lên trong nội bộ Huynh đoàn mối quan ngại về khả năng duy trì cơ cấu lãnh đạo và đời sống bí tích, đặc biệt là việc truyền chức linh mục và điều hành các cộng đoàn trực thuộc.

Chính trong bối cảnh ấy, SSPX nhiều lần bày tỏ mong muốn tấn phong thêm các giám mục mới, coi đây là điều kiện cần thiết để bảo đảm sự tồn tại lâu dài của Huynh đoàn. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ thuần túy mang tính tổ chức nội bộ, mà chạm trực tiếp đến trật tự hiệp thông và kỷ luật giáo luật của Giáo hội hoàn vũ.

Theo Bộ Giáo luật 1983, một lễ tấn phong giám mục đòi hỏi sự tham dự của ít nhất ba giám mục – một vị chủ phong và hai vị phụ phong – trừ khi có phép chuẩn minh nhiên của Tòa Thánh. Quy định này không chỉ mang tính kỹ thuật phụng vụ, mà nhằm bảo đảm rằng việc trao ban thừa tác vụ giám mục luôn diễn ra trong sự hiệp thông hữu hình với Đấng kế vị thánh Phêrô.

Trong thông cáo công bố ý định tiến hành các lễ tấn phong mới, Bề trên Tổng quyền của SSPX, linh mục Davide Pagliarani, lập luận rằng Huynh đoàn đang đứng trước một “tình trạng khẩn cấp nghiêm trọng của các linh hồn”, qua đó cho rằng việc hành động mà không có ủy nhiệm của Đức Giáo hoàng là điều cần thiết. Ông cũng nhấn mạnh rằng quyết định này được thực hiện “không trong tinh thần nổi loạn, cũng không vì chống đối”.

Tuy nhiên, lập luận dựa trên “tình trạng khẩn cấp” không xóa bỏ được hệ quả pháp lý rõ ràng của giáo luật. Nếu các lễ tấn phong giám mục diễn ra không có mandat pontifical, thì theo quy định hiện hành, hình phạt vạ tuyệt thông tiền kết (latae sententiae) sẽ tự động áp dụng đối với cả giám mục chủ phong lẫn người được tấn phong. Đây không phải là một quyết định mang tính tùy nghi hay chính trị, mà là hệ quả trực tiếp của hành vi vi phạm trật tự bí tích và hiệp thông.

Nghiêm trọng hơn, một hành động như vậy không chỉ dừng lại ở mức độ kỷ luật cá nhân, mà còn có nguy cơ đẩy các tín hữu gắn bó với SSPX vào tình trạng ly giáo trên thực tế – tức là sự tách rời khỏi quyền bính hợp pháp của Đức Giáo hoàng, dù vẫn duy trì các hình thức phụng vụ và giáo lý Công giáo.

Chính vì lý do này, Tòa Thánh nhiều lần nhấn mạnh mong muốn tránh một sự đổ vỡ không thể đảo ngược, đồng thời kiên trì con đường đối thoại. Mối quan tâm cốt lõi của Rôma không phải là trừng phạt, mà là bảo vệ sự hiệp nhất hữu hình của Giáo hội, vốn luôn bị tổn thương nặng nề mỗi khi một hành vi đơn phương làm lung lay nền tảng hiệp thông.

Trong bối cảnh hiện nay, mọi quyết định liên quan đến việc tấn phong giám mục của SSPX đều không chỉ là vấn đề nội bộ của một Huynh đoàn, mà là phép thử nghiêm trọng đối với ranh giới giữa bất đồng, bất tuân và ly giáo trong đời sống Giáo hội.