Những người Tin Lành thường cho rằng Giáo Hội do Đức Giêsu thiết lập là “Giáo Hội Kitô giáo”, chứ không phải là Giáo Hội Công Giáo. Chứng cứ Kinh Thánh thường được viện dẫn cho lập luận này được tìm thấy trong sách Công vụ Tông đồ:
“Vậy Barnaba đi Tácxô tìm Saolô; khi gặp được ông, thì đưa về Antiôkhia. Suốt cả một năm, hai ông cùng sinh hoạt với Hội Thánh và dạy dỗ một đoàn đông đảo. Chính tại Antiôkhia mà lần đầu tiên các môn đệ được gọi là Kitô hữu” (Cv 11,25–26).
Từ đó, nhiều Kitô hữu ngày nay cho rằng Giáo Hội Công Giáo chỉ được thành lập về sau trong lịch sử Kitô giáo, bởi những con người phàm trần chứ không phải do chính Đức Kitô.
Không thể phủ nhận rằng các môn đệ trong Giáo Hội thời sơ khai đã được gọi là Kitô hữu. Nhưng điều đó có đồng nghĩa rằng Giáo Hội của họ không phải là Giáo Hội Công Giáo hay không? Một nghiên cứu lịch sử ngắn về Giáo Hội tại Antiôkhia cho thấy rằng: cộng đoàn Kitô hữu thời sơ khai ấy thực sự chính là Giáo Hội Công Giáo.
“Này là Mẹ của con”
Một trong những việc thánh Phêrô đã làm trước khi ngài đến Rôma là thiết lập Giáo Hội tại Antiôkhia, thành phố lớn thứ ba của Đế quốc Rôma vào thời điểm đó. Ngài đã truyền chức giám mục cho một môn đệ tên là Êvôđiô và bổ nhiệm ông làm giám mục Antiôkhia.
Nhiều người tin rằng Êvôđiô là một trong bảy mươi hai môn đệ mà Đức Giêsu đã sai đi trước để dọn đường tại các thành thị và làng mạc nơi Người sẽ đến giảng dạy trong hành trình truyền giáo lần thứ hai (x. Tin Mừng Luca 10,1). Chính trong thời gian Êvôđiô làm giám mục Antiôkhia mà các môn đệ tại đây lần đầu tiên được gọi là Kitô hữu. Nhưng câu chuyện chưa dừng lại ở đó.
Trong khi thánh Phaolô đang giảng dạy cho các Kitô hữu tại Antiôkhia dưới triều đại của giám mục Êvôđiô, thì một môn đệ trẻ khác cũng đang dần được đào luyện. Tên ông là Inhaxiô, và sau này ông được biết đến với danh xưng thánh Inhaxiô Antiôkhia, một vị tử đạo Kitô giáo thời sơ khai.
Inhaxiô là môn đệ của thánh Gioan. Theo truyền thuyết, khi còn rất nhỏ, Inhaxiô chính là đứa trẻ mà Đức Giêsu đã bồng vào lòng trong một trình thuật được thánh Máccô ghi lại:
“[Đức Giêsu] ngồi xuống, gọi Nhóm Mười Hai lại và nói với các ông: ‘Ai muốn làm người đứng đầu thì phải làm người rốt hết và làm người phục vụ mọi người.’ Rồi Người đem một em nhỏ đặt vào giữa các ông, ôm lấy nó và nói: ‘Ai đón tiếp một em nhỏ như thế này vì danh Thầy là đón tiếp chính Thầy; mà ai đón tiếp Thầy là đón tiếp Đấng đã sai Thầy’” (Mc 9,35–37).
Truyền thuyết này cho thấy sự kính trọng lớn lao mà ký ức về thánh Inhaxiô đã được dành cho ngay từ những thế kỷ đầu của Giáo Hội.
Tại Antiôkhia, Inhaxiô được thánh Phaolô truyền chức linh mục, và sau đó, khi triều đại của Êvôđiô kết thúc, ông được chính thánh Phêrô bổ nhiệm làm giám mục Antiôkhia. Ngài cai quản Giáo Hội tại đây trong nhiều năm cho đến khi chịu tử đạo tại Rôma.
Trên đường đi Rôma để chịu tử đạo, thánh Inhaxiô đã viết nhiều bức thư gửi cho các Kitô hữu tại nhiều nơi khác nhau, trình bày giáo lý Kitô giáo. Ngài đặc biệt nhấn mạnh đến sự hiệp nhất giữa các Kitô hữu (x. Tin Mừng Gioan 17) và được xem là một trong các Giáo phụ Tông truyền của Giáo Hội.
Danh xưng “Giáo Hội Công Giáo”
Trong một bức thư gửi cho các Kitô hữu tại Smirna, thánh Inhaxiô đã viết:
“Ở đâu có Đức Giêsu Kitô, ở đó có Giáo Hội Công Giáo.”
Đây là chứng từ thành văn sớm nhất được biết đến về thuật ngữ “Giáo Hội Công Giáo” (được viết khoảng năm 107 sau Công Nguyên). Tuy nhiên, thánh Inhaxiô dường như sử dụng thuật ngữ này với giả định rằng các Kitô hữu cùng thời với ngài đã quá quen thuộc với nó. Nói cách khác, dù đây là chứng cứ thành văn sớm nhất còn lưu lại, nhưng rất có thể thuật ngữ này đã được sử dụng từ lâu trước đó, ngay từ thời các Tông đồ.
Thuật ngữ “Giáo Hội Công Giáo” (tiếng Hy Lạp: katholikē ekklēsia) có nghĩa rộng là “cộng đoàn phổ quát”. Thánh Inhaxiô dùng thuật ngữ này như một cách diễn tả sự hiệp nhất. Ngài khuyên nhủ các Kitô hữu tại Smirna hãy vâng phục giám mục của mình, giống như toàn thể cộng đoàn phổ quát các Kitô hữu vâng phục Đức Kitô.
Ngài phân biệt rõ ràng giữa hai thuật ngữ: các môn đệ của Đức Kitô là Kitô hữu, còn cộng đoàn phổ quát của các Kitô hữu ấy chính là Giáo Hội Công Giáo.
Một số người cho rằng thánh Inhaxiô không có ý dùng “Giáo Hội Công Giáo” như một danh xưng chính thức, mà chỉ như một cách nói chung về cộng đoàn rộng lớn của các Kitô hữu. Nếu vậy, thì cộng đoàn phổ quát ấy lúc bấy giờ chưa có tên gọi chính thức, nhưng thuật ngữ “Giáo Hội Công Giáo” vẫn tiếp tục được sử dụng cho đến khi nó trở thành danh xưng chính thức của Giáo Hội duy nhất mà Đức Kitô đã xây dựng trên nền tảng thánh Phêrô và những người kế vị ngài.
Như vậy, các Kitô hữu tại Antiôkhia quả thực là thành phần của Giáo Hội Công Giáo. Họ là những môn đệ của Đức Kitô, nhưng đồng thời cũng là người Công Giáo.
Xét đến chuỗi kế vị không gián đoạn tại Antiôkhia từ thánh Phêrô (được Đức Kitô sai đi), đến Êvôđiô, rồi đến Inhaxiô nếu một Kitô hữu ngày nay muốn tự nhận mình là thuộc về cộng đoàn Kitô hữu trong thế kỷ thứ nhất được nhắc đến trong Công vụ Tông đồ 11, thì cách hợp lý nhất là người ấy cũng phải tự nhận mình thuộc về chính cộng đoàn phổ quát của những Kitô hữu ấy là: Giáo Hội Công Giáo.
Author
Chuyên viết tin tức và bài phân tích về Giáo hội Công giáo và các vấn đề tôn giáo – xã hội quốc tế.
