“Nhập khẩu phụ nữ” – một cụm từ làm lộ ra khủng hoảng về công ích

Tuần qua, dư luận Hàn Quốc và Việt Nam dậy sóng trước phát ngôn của Chủ tịch huyện Jindo, người đề xuất “nhập khẩu cô dâu trẻ từ Việt Nam, Sri Lanka” như một giải pháp cho tình trạng suy giảm dân số nông thôn. Chỉ ít ngày sau, ông đã bị đảng cầm quyền Hàn Quốc khai trừ, khép lại nhanh chóng sự nghiệp chính trị của mình.

Nhưng làn sóng phản ứng không dừng lại ở một quyết định kỷ luật. Bởi phát ngôn ấy không đơn thuần là thiếu nhạy cảm, mà chạm đến một câu hỏi căn bản hơn: khi nào thì công ích bị biến thành cái cớ để con người đặc biệt là phụ nữ di cư bị đối xử như phương tiện?

Từ góc nhìn Công giáo, công ích không bao giờ được tách rời khỏi phẩm giá bất khả xâm phạm của con người. Công ích không phải là tổng hợp các giải pháp kỹ trị nhằm đạt mục tiêu dân số hay kinh tế bằng mọi giá; công ích đích thực là những điều kiện xã hội cho phép mọi người từng nhân vị cụ thể phát triển toàn diện. Khi một chính sách (hay ngôn ngữ chính sách) biến phụ nữ thành “nguồn lực nhập khẩu”, công ích đã bị hiểu sai, bởi nó hy sinh phẩm giá con người để đổi lấy hiệu quả ngắn hạn.

Giáo huấn xã hội Công giáo nhấn mạnh: con người là mục đích, không bao giờ chỉ là phương tiện. Hôn nhân, vì thế, không thể bị giản lược thành công cụ điều chỉnh nhân khẩu học. Hôn nhân là giao ước tự do giữa hai nhân vị bình đẳng; bất kỳ diễn ngôn nào gắn hôn nhân với “nhập khẩu” đều kéo theo nguy cơ thương mại hóa phụ nữ, củng cố định kiến với người di cư, và làm sâu sắc thêm bất công giới.

Liên hệ rộng hơn, ngôn ngữ ấy chạm tới những vấn đề nhân đạo đang hiện hữu: di cư vì nghèo đói, bất cân xứng quyền lực trong hôn nhân xuyên biên giới, bạo lực gia đình, bóc lột lao động và sự cô lập văn hóa. Khi phụ nữ di cư bị nhìn như “giải pháp”, các rủi ro nhân đạo ấy dễ bị xem nhẹ; còn khi họ được nhìn như nhân vị, chính sách buộc phải chuyển hướng sang bảo vệ, đồng hành và trao quyền.

Công ích đích thực đòi hỏi những lựa chọn khác: đầu tư phát triển nông thôn bền vững; xây dựng khung pháp lý bảo vệ phụ nữ di cư; giáo dục liên văn hóa để cộng đồng đón nhận nhau trong tôn trọng. Đó không phải là những giải pháp “nhanh”, nhưng là những con đường nhân bản.

Một xã hội đo công ích bằng con người cụ thể, không bằng con số. Và một nền chính trị có trách nhiệm phải bắt đầu từ ngôn ngữ tôn trọng nhân vị, để từ đó hình thành những chính sách vừa hiệu quả, vừa nhân đạo đúng nghĩa là vì con người và cho con người.