Nghiên cứu mới cho thấy sao chổi Halley từng được một tu sĩ Biển Đức tìm ra từ thế kỷ XI

Một nghiên cứu khoa học mới đây cho rằng lịch sử của sao chổi Halley – thiên thể nổi tiếng nhất trong lịch sử thiên văn – có thể cần được nhìn lại. Trước khi nhà thiên văn học người Anh Edmond Halley chứng minh chu kỳ quay trở lại của sao chổi này vào năm 1705, đã có một người khác, sống sớm hơn ông gần sáu thế kỷ, nhận ra rằng các lần xuất hiện khác nhau thực chất là cùng một thiên thể.

Nghiên cứu do nhà vật lý thiên văn Simon Portegies Zwart và sử gia Martin Lewis thực hiện chỉ ra rằng một tu sĩ Biển Đức người Anh tên là Eilmer de Malmesbury, sống vào cuối thế kỷ X – đầu thế kỷ XI, có thể đã quan sát sao chổi này ít nhất hai lần, vào các năm 989 và 1066. Điều đặc biệt là vào năm 1066, khi đã cao tuổi, Eilmer được cho là đã nhận ra sao chổi ông đang thấy chính là thiên thể từng xuất hiện trong thời niên thiếu của mình.

Phát hiện này được công bố trong công trình Dorestad and Everything After. Ports, Townscapes & Travellers in Europe, 800–1100, một tuyển tập nghiên cứu về tri thức và sự di chuyển trong châu Âu thời trung cổ. Theo các tác giả, việc Eilmer so sánh ký ức cá nhân qua nhiều thập niên để nhận diện một hiện tượng thiên văn lặp lại là điều rất hiếm gặp trong bối cảnh tư duy khoa học thời trung cổ.

Sao chổi xuất hiện năm 1066 là một sự kiện được ghi chép rộng rãi. Tại Trung Hoa, các nhà thiên văn hoàng gia đã theo dõi nó suốt hơn hai tháng. Ở châu Âu, hình ảnh sao chổi được khắc họa nổi tiếng trên thảm thêu Bayeux, gắn liền với cuộc chinh phục nước Anh của người Norman và thất bại của vua Harold II tại trận Hastings. Trong não trạng trung cổ, các hiện tượng trên trời thường bị xem là điềm báo tai ương, và Eilmer cũng không ngoại lệ khi diễn giải sao chổi như một dấu hiệu bất lợi cho vương quốc.

Dù không phủ nhận công lao quyết định của Edmond Halley trong việc chứng minh chu kỳ 76 năm bằng phương pháp khoa học hiện đại, các tác giả nghiên cứu cho rằng quan sát của tu sĩ Eilmer là một minh chứng sớm cho tư duy thiên văn dựa trên kinh nghiệm trực tiếp.

Sao chổi Halley dự kiến sẽ xuất hiện trở lại vào năm 2061. Khi ấy, con người không chỉ nhớ đến Halley, mà còn đến một tu sĩ Biển Đức thời trung cổ, người đã sớm nhận ra rằng “vị khách trên trời” ấy đã từng quay lại trước đó rất lâu.