Mùa Chay, tôm hùm và bài học từ Chính Thống giáo

Mùa Chay bắt nguồn từ chính biến cố Đức Kitô “ở trong hoang địa bốn mươi ngày, chịu Satan cám dỗ; sống giữa thú hoang và các thiên thần hầu hạ Người”. Hình ảnh ấy gợi lên sự cô tịch, thử thách và khổ chế. Không có bánh ăn, không có tiện nghi. Thánh Gioan Tẩy Giả – người mặc áo da lạc đà – cũng sống khắc khổ với châu chấu và mật ong rừng. Bốn mươi ngày của Đức Kitô còn nhắc lại bốn mươi năm dân Israel trong sa mạc, được nuôi dưỡng bằng manna và chim cút.

Ngày nay, Mùa Chay Công giáo có phần “nhẹ nhàng” hơn. Từ Thứ Tư Lễ Tro đến Thứ Bảy Tuần Thánh thường kéo dài khoảng 44 ngày, nhưng các Chúa Nhật không tính vì mỗi Chúa Nhật đều là ngày mừng Phục Sinh. Ngoài ra còn có những lễ trọng như Truyền Tin (25/3) hay lễ Thánh Patrick, làm cho bầu khí bớt khắc nghiệt hơn. Việc chay tịnh vì thế đôi khi trở nên linh hoạt và dễ thích nghi.

Ăn chay trong xã hội hiện đại

Trong bối cảnh ngày nay, việc chay tịnh không còn là thực hành phổ biến ngoài tôn giáo. Thay vào đó là các trào lưu như “Dry January” hay “Veganuary”. Tuy nhiên, khi Mùa Chay trùng với tháng Ramadan của người Hồi giáo, việc chay tịnh lại trở thành chủ đề nổi bật trong xã hội. Tấm gương người Hồi giáo không uống nước ban ngày cũng là lời nhắc nhở mạnh mẽ về ý nghĩa hy sinh.

Bài học từ Chính Thống giáo

Nếu muốn nhìn một mẫu gương khổ chế nghiêm ngặt hơn, có thể hướng về các Giáo hội Chính Thống. Theo truyền thống, họ kiêng thịt và các sản phẩm từ sữa suốt Mùa Chay. Một số nhóm còn tránh cả dầu ô-liu. Cá chỉ được dùng trong một số ngày nhất định như lễ Truyền Tin và Chúa Nhật Lễ Lá.

Tính chung, người Chính Thống Hy Lạp có khoảng 200 ngày chay trong năm, còn người Coptic lên tới 210 ngày. Thực hành ấy cho thấy chiều kích sâu sắc và kỷ luật của đời sống thiêng liêng Đông phương.

Trở về những điều căn bản

Có lẽ Mùa Chay là dịp để trở lại với những điều cụ thể: kiêng thịt (nhớ rằng Chúa Nhật không tính), giảm bớt sữa, đơn giản hóa bữa ăn. Song song đó là cầu nguyện và bố thí – như sáng kiến “Ngày Thứ Sáu Chay Tịnh” của các tổ chức bác ái cổ võ.

Thú vị thay, trong văn hóa ẩm thực Hy Lạp có cả một dòng món ăn gọi là nistisimo – thức ăn dành cho ngày chay: các món đậu, rau củ, halva (bánh mè ngọt)… Những món này cho thấy chay tịnh không chỉ là thiếu thốn, mà còn là sáng tạo và tiết độ.

Và đừng quên cá – món ăn truyền thống của Mùa Chay. Thậm chí, một đĩa salad tôm hùm cũng có thể “làm dịu” một Mùa Chay nghiêm khắc.

Trong truyền thống xưa, không chỉ thịt mà cả đời sống vợ chồng cũng được tiết chế trong Mùa Chay. Dù thực hành ấy ngày nay không còn phổ biến, nó nhắc nhớ rằng Mùa Chay vốn là thời gian thanh luyện toàn diện – thân xác lẫn tâm hồn.

Mùa Chay, vì thế, không chỉ là bỏ đi điều gì, mà là trở về với cốt lõi: đơn sơ, tiết độ và hướng lòng về Thiên Chúa.