Hồng y đầu tiên từ miền Nam: Câu chuyện thăng hồng y năm 2003

Ngày 29 tháng 9 năm 2003, từ điện Vatican, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II công bố danh sách 31 tân hồng y, trong đó có Tổng Giám mục Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn vị Tổng Giám mục Tổng Giáo phận Sài Gòn. Đây là khoảnh khắc lịch sử: lần đầu tiên một vị mục tử xuất thân từ miền Nam Việt Nam được vinh thăng phẩm hồng y. Câu chuyện từ Cà Mau đến Rôma không chỉ là hành trình cá nhân, mà còn là niềm tự hào chung của Giáo hội Công giáo Việt Nam.

Nghi thức lịch sử tại Quảng trường Thánh Phêrô

Ngày 21 tháng 10 năm 2003, dưới bầu trời Rôma nắng vàng, hơn 30.000 tín hữu và hàng trăm hồng y, giám mục quy tụ tại Quảng trường Thánh Phêrô. Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II lúc ấy đã lớn tuổi và sức khỏe suy giảm vẫn mạnh mẽ cử hành nghi thức trao mũ đỏ và tước hiệu Hồng y đẳng Linh mục Nhà thờ San Giustino. Khi Đức Thánh Cha đặt mũ hồng y lên đầu Tổng Giám mục Phạm Minh Mẫn, cả phái đoàn Việt Nam khoảng 300 người, gồm các giám mục Phaolô Nguyễn Văn Hòa, Giuse Vũ Duy Thống, Antôn Vũ Huy Chương cùng linh mục và giáo dân không giấu được niềm xúc động.

Đức Hồng Y Phạm Minh Mẫn quỳ xuống hôn tay Đức Thánh Cha, biểu tượng cho sự vâng phục và hiệp thông sâu sắc với Giáo hội hoàn vũ. Phái đoàn Việt Nam mang theo không khí Nam Bộ giản dị nhưng ấm áp, khiến nhiều hồng y khác cũng phải chú ý. Ngay sau lễ, một số phóng viên quốc tế hỏi về việc có “linh mục quốc doanh” trong đoàn. Với giọng bình tĩnh, tân hồng y đáp: “Linh mục là linh mục của Giáo hội, là tài sản của Giáo phận. Họ đến đây để chia vui với Tổng Giáo phận và với Giáo hội Việt Nam”.

Thành viên hai Bộ quan trọng của Tòa Thánh

Chỉ một tháng sau, tháng 11 năm 2003, Đức Hồng Y được bổ nhiệm làm thành viên Bộ Phụng tự và Kỷ luật Bí tích cùng Bộ Loan báo Tin Mừng (trước đây gọi là Thánh Bộ Truyền giáo). Ngài còn tham gia Ủy ban Giáo hoàng Chăm sóc Mục vụ cho Nhân viên Y tế. Những vai trò này cho thấy Tòa Thánh đánh giá cao kinh nghiệm mục vụ của ngài, đặc biệt trong việc đào tạo linh mục và đối thoại trong bối cảnh khó khăn tại Việt Nam.

Hai lần tham dự Mật nghị Hồng y – tiếng nói của Việt Nam

Phẩm hồng y mang theo trách nhiệm nặng nề nhưng vinh dự. Năm 2005, Đức Hồng Y tham dự Mật nghị Hồng y bầu Đức Bênêđictô XVI sau khi Thánh Gioan Phaolô II qua đời. Tám năm sau, tháng 3 năm 2013, ngài lại bay đến Rôma trong bối cảnh đặc biệt: Đức Bênêđictô XVI từ nhiệm – sự kiện hiếm có trong lịch sử hiện đại.

Lần này, Đức Hồng Y Phạm Minh Mẫn là vị hồng y cử tri (dưới 80 tuổi) đến Vatican muộn nhất (ngày 7 tháng 3). Ngài cũng là một trong hai hồng y cuối cùng tuyên thệ giữ bí mật mật nghị. Tại các phiên họp trước mật nghị, ngài được mời phát biểu ba lần. Mật nghị bầu chọn Đức Giáo Hoàng Phanxicô – vị giáo hoàng đầu tiên từ châu Mỹ Latinh. Đức Hồng Y đã có hai cuộc gặp riêng với tân Giáo hoàng; trong lần thứ hai, Đức Phanxicô hôn lại nhẫn hồng y của ngài – cử chỉ đầy cảm xúc.

Niềm tự hào dân tộc Công giáo Việt Nam

Việc thăng hồng y năm 2003 không chỉ là vinh dự cá nhân cho Đức Hồng Y Phạm Minh Mẫn – vị hồng y thứ năm của Việt Nam và là người đầu tiên từ miền Nam. Đó còn là dấu ấn khẳng định Giáo hội Việt Nam đã trưởng thành, có tiếng nói trong Giáo hội hoàn vũ. Từ cậu bé giúp lễ ở Hòa Thành (Cà Mau) đến điện Vatican, hành trình của ngài nhắc nhở mỗi tín hữu Việt Nam: đức tin kiên cường giữa thử thách sẽ được Giáo hội nhìn nhận và tôn vinh.

Hôm nay, khi nhìn lại hình ảnh ngài trong phẩm phục hồng y giữa lòng Rôma, người Công giáo Việt Nam không khỏi tự hào. Một hạt giống nhỏ bé từ miền Tây Nam Bộ đã trở thành chứng nhân sống động của sự hiệp thông giữa Giáo hội địa phương và Giáo hội phổ quát.