Chuyên gia pháp lý lập luận rằng việc Giáo hoàng có quốc tịch kép là thực tế, nhưng các nghĩa vụ đi kèm có thể không được áp dụng trong thực tiễn.
Những câu hỏi về việc liệu Giáo hoàng Leo XIV có phải đi bỏ phiếu tại Peru hay đóng thuế tại Hoa Kỳ hay không vẫn chưa được giải quyết. Một chuyên gia về giáo luật lập luận rằng địa vị độc tôn của Giáo hoàng với tư cách là một nguyên thủ quốc gia có chủ quyền có khả năng giúp ngài được miễn trừ trên thực tế — ngay cả khi bức tranh pháp lý vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng.
Cuộc tranh luận này đã thu hút sự chú ý sau khi Giáo hoàng Leo XIV đắc cử, xét đến việc ngài nắm giữ cả quốc tịch Hoa Kỳ và Peru. Tại Peru, việc bỏ phiếu là bắt buộc, với cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào ngày 13 tháng 4. Tại Hoa Kỳ, công dân — bao gồm cả những người sống ở nước ngoài — thường được yêu cầu nộp tờ khai thuế, bao gồm cả việc kê khai thu nhập từ nước ngoài.
Phòng Báo chí Tòa Thánh đã không phản hồi ngay lập tức các câu hỏi về việc liệu Giáo hoàng sẽ bỏ phiếu tại Peru, tại Hoa Kỳ, hay nộp tờ khai thuế thu nhập tại Mỹ hay không.
Theo Giáo sư Antonio G. Chizzoniti, một học giả giáo luật tại Đại học Công giáo Thánh Tâm, những câu hỏi này phát sinh từ việc xem Giáo hoàng như một công dân có hai quốc tịch bình thường — một giả định mà ông cho là chưa đầy đủ.
"Vấn đề quốc tịch của Giáo hoàng nằm ở điểm giao thoa giữa các hệ thống pháp luật riêng biệt," ông Chizzoniti chia sẻ với ACI Stampa (cơ quan ngôn luận tiếng Ý của EWTN News), đề cập đến giáo luật, luật Vatican và luật pháp của các quốc gia nơi các Giáo hoàng xuất thân. "Không có hệ thống nào trong số này thiết lập các quy tắc thống nhất," ông nói thêm, lưu ý rằng địa vị pháp lý của Giáo hoàng là kết quả của một "sự chồng chéo phức tạp của các quy phạm" dẫn đến những kết quả khác nhau trong lịch sử hiện đại.
Giáo sư Chizzoniti nhấn mạnh rằng giáo luật không yêu cầu Giáo hoàng phải từ bỏ quốc tịch trước đó, cũng không cấm việc giữ lại nó. Ngài mô tả đây là một khoảng trống có chủ đích, phản ánh sự tập trung của Giáo hội vào vai trò tâm linh và giáo hội của Giáo hoàng hơn là địa vị dân sự của ngài.
Đồng thời, luật Vatican tự động cấp quốc tịch Thành quốc Vatican cho Giáo hoàng ngay khi ngài đắc cử. Loại "quốc tịch chức nghiệp" này gắn liền với chức vụ thay vì nơi sinh hay dòng dõi, tồn tại song song với bất kỳ quốc tịch nào có trước đó (vốn vẫn có thể được giữ lại tùy thuộc vào luật pháp của quốc gia gốc).
Kết quả là, các Giáo hoàng thời hiện đại thường nắm giữ nhiều quốc tịch. Các ví dụ lịch sử bao gồm Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II giữ quốc tịch Ba Lan và Giáo hoàng Phanxicô duy trì quốc tịch Argentina.
Về nguyên tắc, ông Chizzoniti cho biết các nghĩa vụ gắn liền với quốc tịch gốc — như thuế hay bỏ phiếu — vẫn có thể được áp dụng. Tuy nhiên, ông lập luận rằng tư cách là một nguyên thủ quốc gia nước ngoài của Giáo hoàng tạo ra một sự phức tạp mang tính quyết định.
"Cần phải xác minh khả năng áp dụng các nghĩa vụ đó đối với một nguyên thủ quốc gia nước ngoài," ông nói, đồng thời chỉ ra nguyên tắc đã được thiết lập vững chắc trong luật pháp quốc tế về việc trao quyền miễn trừ cho các nguyên thủ quốc gia khỏi quyền tài phán của các quốc gia khác.
Ông giải thích rằng quyền miễn trừ này thường bao gồm cả các hành vi công vụ và cá nhân, đồng thời ngăn chặn việc thực thi các nghĩa vụ dân sự hoặc hành chính bởi các quốc gia khác.
Vì lý do đó, mặc dù việc Giáo hoàng có quốc tịch kép không chỉ là lý thuyết, nhưng "có nhiều lý do để coi các nghĩa vụ này là không thể áp dụng hoặc không còn hiệu lực thi hành" trong trường hợp của ngài, ông Chizzoniti nhận định.
Tuy nhiên, phân tích của ông phản ánh một cách diễn giải pháp lý hơn là một giải pháp dứt điểm. Sự tương tác giữa các nghĩa vụ quốc tịch và quyền miễn trừ của nguyên thủ quốc gia — đặc biệt là trong những trường hợp độc nhất như Giáo hoàng — vẫn là một vấn đề đang được thảo luận thay vì là một bộ luật đã an bài.
Tình cảnh của Giáo hoàng Leo XIV đặc biệt đáng chú ý vì ngài nắm giữ ba quốc tịch: quốc tịch Hoa Kỳ theo nơi sinh, quốc tịch Peru có được vào năm 2015 khi ngài trở thành Giám mục vùng Chiclayo, và quốc tịch Vatican nhờ việc đắc cử Giáo hoàng.
Cuối cùng, Giáo sư Chizzoniti lập luận rằng danh tính của Giáo hoàng với tư cách vừa là Tòa Thánh vừa là chủ quyền của Thành quốc Vatican đã phân biệt ngài một cách cơ bản với những công dân bình thường — ngay cả với những người có hai quốc tịch.
Nhưng các câu hỏi rộng hơn — liệu và làm thế nào các nghĩa vụ dân sự gắn liền với quốc tịch được áp dụng cho một Giáo hoàng đang tại vị — vẫn còn bỏ ngỏ, làm nổi bật điểm giao thoa bất thường giữa luật pháp quốc tế, chủ quyền quốc gia và bản chất độc đáo của văn phòng Giáo hoàng.
Theo CNA
Author
Chuyên viết tin tức và bài phân tích về Giáo hội Công giáo và các vấn đề tôn giáo – xã hội quốc tế.
