Giáo dân cũng có thể làm Chủ tịch Ủy ban Giáo hoàng Quốc gia Thành Vatican

Một thay đổi quan trọng trong cơ cấu quản trị của Quốc gia Thành Vatican vừa được công bố:  không chỉ các Hồng y mà cả giáo dân nam hoặc nữ cũng có thể được bổ nhiệm làm Chủ tịch Ủy ban Giáo hoàng của Quốc gia Thành Vatican.

Quy định mới này được ban hành qua Tự sắc do Đức Thánh Cha Lêô XIV ký ngày 19/11/2025 và công bố ngày 21/11, trong đó ngài chính thức bãi bỏ Điều 8, khoản 1 của Luật Căn bản cũ  điều khoản vốn giới hạn chức vụ Chủ tịch Ủy ban Giáo hoàng chỉ dành riêng cho các Hồng y.

Mở rộng đối tượng lãnh đạo, đáp ứng nhu cầu quản trị mới

Theo Luật Căn bản trước đây, Ủy ban Giáo hoàng của Quốc gia Thành Vatican được cấu thành bởi các Hồng y, trong đó có Chủ tịch, cùng một số thành viên khác do Đức Giáo hoàng bổ nhiệm. Tuy nhiên, văn bản mới đã thay đổi cách diễn đạt mang tính quyết định: Ủy ban nay gồm các Hồng y và các thành viên khác, bao gồm cả Chủ tịch, tất cả đều do Đức Giáo hoàng bổ nhiệm với nhiệm kỳ năm năm.

Sự điều chỉnh này mang ý nghĩa pháp lý rõ ràng: Chủ tịch Ủy ban không còn buộc phải là Hồng y, mở đường cho những nhân sự ngoài hàng giáo sĩ đặc biệt là giáo dân tham gia trực tiếp vào vai trò lãnh đạo cao nhất của cơ quan lập pháp và hành chính tại Vatican.

Sự tiếp nối định hướng cải cách của Đức Giáo hoàng Phanxicô

Thực tế, thay đổi này không xuất hiện một cách đột ngột. Trước đó, theo ý hướng cải tổ của Đức Thánh Cha Phanxicô, từ ngày 1/3/2025, sơ Raffaella Petrini đã được bổ nhiệm làm Chủ tịch Ủy ban Giáo hoàng của Quốc gia Thành Vatican, đồng thời kiêm nhiệm Chủ tịch Phủ Thống đốc.

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một phụ nữ giữ vai trò kép có thẩm quyền lập pháp và hành chính tại Quốc gia Thành Vatican, đánh dấu bước ngoặt lớn trong việc nhìn nhận vai trò của nữ tu và giáo dân trong cơ cấu quản trị Giáo hội.

Pháp lý hóa một thực tiễn đã hình thành

Thông cáo của Phòng Báo chí Tòa Thánh công bố ngày 25/2/2025 liên quan đến việc bổ nhiệm các Tổng Thư ký của Phủ Thống đốc từng cho biết Luật Căn bản đã được sửa đổi. Tự sắc mới của Đức Thánh Cha Lêô XIV nay chính thức pháp lý hóa và củng cố thay đổi này, chấm dứt mọi nghi vấn về tính hợp lệ lâu dài của mô hình mới.

Đồng trách nhiệm – nguyên tắc nền tảng của quản trị Giáo hội hôm nay

Trong Tự sắc, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng Phủ Thống đốc Quốc gia Thành Vatican được mời gọi phục vụ trực tiếp sứ mạng của Đấng Kế vị Thánh Phêrô, và việc thi hành nhiệm vụ này phải được thực hiện trong tinh thần hiệp thông và đồng trách nhiệm.

Nguyên tắc ấy đã được Đức Giáo hoàng Phanxicô xác lập rõ ràng trong Tông hiến Praedicate Evangelium (19/3/2022) về cải tổ Giáo triều Roma, và nay tiếp tục được áp dụng cho Quốc gia Thành Vatican.

Theo Đức Thánh Cha Lêô XIV, việc chia sẻ trách nhiệm lãnh đạo như vậy là cần thiết để đáp ứng những thách đố quản trị ngày càng phức tạp và cấp bách, đồng thời bảo đảm sự linh hoạt, hiệu quả và phù hợp với thực tế của Giáo hội trong thế kỷ XXI.