Ngày 2 tháng 4 năm 1998, Đức cha Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn chính thức nhận tòa Tổng Giám mục Tổng Giáo phận Sài Gòn sau khi được Đức Gioan Phaolô II bổ nhiệm. Giai đoạn 16 năm (1998–2014) ấy được nhiều người nhắc đến như một thời kỳ “vàng son”, khi Tổng Giáo phận vượt qua chia rẽ sau thời gian dài trống tòa và bước vào giai đoạn canh tân mạnh mẽ.
Đoàn kết và hiệp thông qua Công nghị Giáo phận
Ngay từ những ngày đầu, Đức Tổng Giám mục Phạm Minh Mẫn triệu tập hội nghị linh mục, tu sĩ và giáo dân để kêu gọi liên đới với người nghèo, người trẻ và vô gia cư. Ông nhanh chóng nêu ý tưởng tổ chức Công nghị Giáo phận nhằm hàn gắn vết nứt giữa các thành phần Dân Chúa. Công nghị diễn ra từ ngày 20 đến 26 tháng 11 năm 2011 với chủ đề hiệp thông và sứ vụ.
Là Trưởng ban Tổ chức, ngài dẫn dắt cộng đoàn soạn thảo Thư ngỏ, nhấn mạnh tinh thần đối thoại, bác ái và loan báo Tin Mừng trong bối cảnh xã hội mới. Công nghị không chỉ củng cố nội bộ mà còn mở ra các ban mục vụ chuyên trách, giúp Tổng Giáo phận chuyển mình từ truyền thống sang cấu trúc hiện đại hơn.
Xây dựng nền tảng đào tạo: Đại chủng viện Thánh Giuse
Một trong những công trình quan trọng nhất là việc mở rộng và hiện đại hóa Đại chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn. Đức Tổng Giám mục đặt viên đá đầu tiên cho tòa nhà mới năm 2012 và khánh thành đúng ngày 22 tháng 3 năm 2014, cũng là ngày ngài chính thức nghỉ hưu. Công trình này không chỉ đáp ứng nhu cầu đào tạo linh mục mà còn trở thành biểu tượng cho sự đầu tư dài hạn vào “sự nghiệp trồng người”. Nhiều linh mục được cử đi du học tại Pháp, Roma và Hoa Kỳ, góp phần nâng cao chất lượng hàng giáo sĩ.
Chăm sóc người yếu thế: Di dân, vô gia cư và người nghèo
Với khẩu hiệu Sicut Dilexi – “Như Thầy đã yêu thương”, ngài đặt mục vụ xã hội lên hàng đầu. Năm 2003, ngài thành lập Ban Mục vụ Di dân; năm 2007–2013 giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban Mục vụ Di dân của Hội đồng Giám mục Việt Nam. Ngài thành lập Caritas Tổng Giáo phận năm 2009 (sau hơn 30 năm tạm ngưng), tái lập các hoạt động bác ái quy mô. Các chương trình hỗ trợ vô gia cư, người nhiễm HIV/AIDS (mời Dòng Camillô tham gia), và Quỹ học bổng Tôma Thiện cho sinh viên khó khăn được triển khai mạnh mẽ. Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận (từ năm 2004) trở thành “mái nhà chung” đào tạo giáo dân và tổ chức các hoạt động từ thiện, văn hóa.
Phong cách lãnh đạo: Hiền lành nhưng quyết liệt
Đức Tổng Giám mục Phạm Minh Mẫn nổi tiếng với vẻ ngoài giản dị, nụ cười ấm áp và lối sống gần gũi như “ông già Nam Bộ”. Ngài thường thăm giáo xứ bất ngờ, lắng nghe giáo dân và linh mục. Tuy nhiên, đằng sau sự hiền lành là quyết tâm mạnh mẽ: kiên trì đối thoại với chính quyền để bảo vệ tự do tôn giáo, thúc đẩy liên tôn, và bảo vệ môi trường. Nhiều người gọi ngài là “Giám mục Tủ lạnh” vì khả năng giữ bình tĩnh trước vấn đề nóng bỏng, nhưng chính sự điềm tĩnh ấy giúp ngài xây dựng được sự hiệp nhất thực sự.
Kết quả là Tổng Giáo phận phát triển rõ rệt: số giáo dân, linh mục và tu sĩ tăng mạnh, các ban mục vụ hoạt động hiệu quả, và hình ảnh Giáo hội gần gũi với xã hội hơn. Khi nghỉ hưu năm 2014, ngài để lại một Tổng Giáo phận vững vàng, sẵn sàng đối mặt với thách thức mới.
Author
Chuyên viết tin tức và bài phân tích về Giáo hội Công giáo và các vấn đề tôn giáo – xã hội quốc tế.
