Trong khi thế giới đổ dồn sự chú ý vào đảo Kharg (Iran) như một "ngòi nổ" của thị trường năng lượng toàn cầu giữa những căng thẳng quân sự leo thang, ít ai biết rằng hòn đảo này còn lưu giữ những dấu tích vô giá về một chương lịch sử Kitô giáo đầy rực rỡ nhưng đã bị lãng quên.

Cửa ngõ dầu mỏ và mục tiêu quân sự

Đảo Kharg nằm ở phía đông bắc Vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25km. Đây là yết hầu kinh tế của Iran, nơi trung chuyển tới 90% lượng dầu xuất khẩu của quốc gia này (khoảng 1,5 triệu thùng/ngày).

Vào ngày 15/3/2026, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump xác nhận các cuộc không kích đã phá hủy nhiều khí tài quân sự trên đảo nhưng chưa nhắm vào hạ tầng dầu mỏ để tránh làm đứt gãy nguồn cung toàn cầu. Tuy nhiên, các báo cáo từ Axios cho thấy Washington đang cân nhắc việc kiểm soát trực tiếp hòn đảo này – một đòn giáng mạnh vào kinh tế Iran nhưng cũng đặt ra thách thức lớn về mặt quân sự.

Quá khứ Kitô giáo rực rỡ

Trái ngược với vẻ ngoài đầy khói bụi công nghiệp và khí tài quân sự, Kharg từng là một trung tâm tôn giáo quan trọng. Các bằng chứng khảo cổ cho thấy sự hiện diện của người Kitô hữu đã bắt đầu từ thế kỷ thứ IV. Đến thế kỷ thứ VI, Kharg trở thành một phần của Giáo phận Beth Qatraye thuộc Giáo hội Phương Đông.

Điểm nhấn quan trọng nhất là một quần thể tu viện được nhà khảo cổ người Pháp Roman Ghirshman khai quật vào năm 1960. Đây được coi là di tích Kitô giáo lớn nhất từng được tìm thấy trong khu vực Vịnh Ba Tư, niên đại từ thế kỷ VII hoặc VIII. Quần thể này bao gồm:

• Nhà thờ trung tâm: Được trang trí bằng các họa tiết hoa văn đắp nổi bằng thạch cao tinh xảo.
• Hệ thống phòng chức năng: Thư viện, phòng chép kinh thư, giảng đường dành cho tu sĩ và phòng ăn chung.
• Khu lưu trú: Ít nhất 19 căn phòng ba gian dành cho các ẩn sĩ.

Đặc biệt, các nhà khảo cổ còn tìm thấy những ngôi mộ đá từ thời cổ đại được người Kitô hữu tái sử dụng, trên đó có khắc "Thập giá Nestorius" và các ký hiệu hoa văn hình chữ thập.

Di sản giữa lằn ranh sinh tử

Ngày nay, khu di tích tu viện nằm trong khu vực được bảo vệ bởi hàng rào an ninh quân sự. Tuy điều này giúp hạn chế sự xâm nhập trái phép nhưng di sản này vẫn đang đứng trước những đe dọa nghiêm trọng: sự xói mòn tự nhiên, ô nhiễm từ ngành dầu mỏ và đặc biệt là các cuộc xung đột địa chính trị biến hòn đảo thành mục tiêu quân sự thường trực.

Thư ký của Thượng phụ Mar Awa III (người đứng đầu Giáo hội Phương Đông Assyria) cho biết, một trong những thiết kế thập giá tại tu viện đảo Kharg đã được đưa vào kiến trúc của tòa Thượng phụ mới tại Erbil, Iraq như một cách để vinh danh nguồn cội.

Liệu những thánh tích quý giá này có thể tồn tại qua cơn bão lửa của các cuộc xung đột quốc tế hiện nay, hay sẽ trở thành nạn nhân tiếp theo của những toan tính chính trị? Câu hỏi đó vẫn đang treo lơ lửng trên những bức tường đá cổ kính của đảo Kharg.