Mỗi khi có dịp đọc lại cuộc thương khó của Chúa Giêsu, chúng ta thấy ngập tràn trong đó những nhân vật với nhiều tâm trạng, nhiều cung bậc cảm xúc có khi thật sâu lắng, có lúc thật mạnh mẽ. Những hình ảnh khi nhặt lúc khoan và nhất là những hành động mang tính biểu tượng với những nghịch chiều ý nghĩa của nó.
- Rửa chân
Phong tục rửa chân trước khi vào nhà đã trở nên rất quen thuộc đối với người Do thái. Nói chung việc tẩy rửa chẳng những là tập quán mang nặng yếu tố vệ sinh, nhưng đã từ lâu biến thành một nghi thức mang tính bắt buộc như: rửa tay, rửa thức ăn, rửa chén bát, rửa bình lọ, rửa đồ đồng… như Thánh sử Marcô đã có lần đề cập tới (x. Mc 7,3-4).
Chỉ những gia đình giàu sang mới có kẻ ăn người ở. Và mỗi khi người chủ từ xa trở về, các đầy tớ vội vã mang nước ra cho chủ rửa chân để tẩy sạch mọi cát bụi và ô uế trên đường trước khi vào nhà. Như thế đây là công việc vốn dành cho những người đầy tớ. Thế nhưng theo Tin mừng thánh Gioan chương 13, chính Chúa Giêsu, trong tư cách ‘là Chúa và là Thầy’ (Ga 13,14), đã ‘đứng dậy, rời bàn ăn, cởi áo ngoài, thắt lưng, đổ nước, rửa chân các môn đệ rồi lấy khăn mà lau.’ Bảy hành động liền nhau này của việc rửa chân đã diễn tả một sự ân cần đến mức hoàn hảo và nhất là hành động này lại không phải của đứa ôsin, vì thế nó thực sự trở nên nghịch chiều khi đây là công việc của một vị Chúa dành cho con người, của một vị Thầy dành cho người môn đệ.
Tự thân của hành động rửa chân diễn tả một sự khác biệt về đẳng cấp trong xã hội. Thậm chí đã có thời sự khác biệt này còn trở nên thái quá đến nghịch lý, bởi một lẽ thật giản đơn: đây là công việc của giai cấp nghèo dành cho giai cấp giàu, của giai cấp cùng đinh dành cho giai cấp quyền thế, của đứa đầy tớ khố rách áo ôm dành cho những chủ ông chủ bà lụa là gấm vóc… Nhưng từ khi hành động hầu hạ này, vốn để phân biệt đâu là kẻ trên đâu là người dưới, trở nên công việc của Thầy Giêsu thì nó đã mặc lấy một sự nghịch chiều về ý nghĩa: phục vụ lẫn nhau.
- Nụ hôn
Có lẽ đã từ rất lâu, nụ hôn luôn là biểu tượng trong lãnh vực tình cảm và nó có thể được nhìn dưới nhiều góc độ khác nhau:
– Nụ hôn của tình yêu nam nữ: luôn là những gì hết sức ngọt ngào, đằm thắm, một thái độ muốn gắn kết đến độ thủy chung, một tình yêu mà chỉ có cái chết mới có thể làm đứt đoạn.
– Nụ hôn của tình mẫu tử: diễn tả một sự trân quý, một sự tặng ban, một hy sinh không tính toán đến độ có thể coi sức nặng của cái chết chỉ nhẹ như lông hồng.
– Nụ hôn trên trán hay trên má của tình bạn, của tình đồng chí như một lời động viên khích lệ, một sự đồng cảm hầu làm vơi đi những gì là nhọc nhằn của mọi nẻo đường cuộc sống.
Trong mọi tình huống và trên mọi tương quan, nụ hôn chính là biểu tượng độc đáo nhất đã làm cho cái tương đối trở thành điều vĩnh cửu, đó là tình yêu. Nhưng trong cuộc thương khó của Chúa Giêsu, nụ hôn ấy đã bị người môn đệ lợi dụng để biến thành dấu chỉ cho một mưu toan phản bội, cho một sự đổi chác đầy chua chát, nụ hôn của một ‘con nghiện’ đang trong cơn khát cháy bỏng cho một thỏa mãn bất chính bằng mọi giá (x. Mt 26,14-15). Nụ hôn ‘bán Chúa’ của Giuđa thực sự đã trở nên một biểu tượng đầy tính nghịch chiều trong tương quan với tình yêu.
- Cái chết
Mỗi khi phải đứng để nghe tòa đọc bản cáo trạng và tuyên án tử hình một người nào, không ai bảo ai mọi người trong lòng đều hiểu rằng: đó chính là kết cục phải có cho một tội ác hay một sự dữ mà dường như, theo quan điểm của những người tuyên án, không còn chút gì hy vọng để giáo huấn và sửa chữa. Những cái chết như thế luôn bị bao trùm bởi một bầu khí ảm đạm, thê lương và tang tóc. Tội lỗi – sự dữ – cái chết, bộ ba ấy cứ đeo bám, len lỏi vào trong từng ngõ ngách của cuộc sống. Chúng cũng luôn rình rập, tranh thủ ở những góc khuất nơi tâm hồn con người; và khi gặp cơ hội thuận tiện là ra tay ngay nhằm gieo rắc mọi đau khổ và tang thương trên những số phận đang để cho chúng thống trị.
Cũng vậy nốt nhạc cuối cùng của bản giao hưởng ‘thương khó’ là cái chết của Chúa Giêsu trên thập giá. Cái chết ấy chính là tiếng cười đầy ngạo nghễ của các thượng tế, kinh sư và kỳ lão Do thái năm ấy. Cái chết này, dưới một góc nhìn nào đó, cũng chính là bản án cho thái độ thoái thác trách nhiệm của Philatô đã làm đổ máu người công chính (x. Mt 27,19). Nhưng cái chết ấy cũng là biểu tượng của một tình yêu, một tình yêu của Thiên Chúa đã dám chấp nhận mang lấy cả kiếp nghèo của con người, đến độ trở nên rỗng không qua cái chết trên thập giá (x.Pl 2,7).
Như thế cái chết vốn là một kết cục đầy bi ai của tội ác và sự dữ nơi con người, thì cũng cái chết ấy, nơi thập giá của Con Thiên Chúa, lại trở nên một biểu tượng nghịch chiều chỉ để nhằm diễn tả một tình yêu (x. Ga 15,13), một tình yêu không đòi bất cứ điều kiện nào, một tình yêu cứ khát hoài khát mãi, chỉ muốn cho đi ngay cả khi chẳng còn lại gì (x. Ga 19,28).
ĐGM. Giuse Đỗ Quang Khang
Author
Các Bài của tác giả Minh Đức được tổng hợp tự động từ Website của các Giáo Phận.
