Công giáo tại Iran: Cộng đồng thiểu số nhỏ bé giữa bối cảnh xung đột và thử thách

Một quốc gia mà Hồi giáo Shia chiếm ưu thế tuyệt đối (khoảng 90-95% dân số), Công giáo Rôma tồn tại như một cộng đồng thiểu số rất khiêm tốn, với số lượng tín hữu chỉ khoảng 20.000–22.000 người trên tổng dân số hơn 89 triệu người (tỷ lệ dưới 0,03%). Dù được Hiến pháp Iran công nhận là tôn giáo thiểu số hợp pháp, cùng với các nhóm Kitô hữu Armenia và Assyria, cộng đồng Công giáo vẫn đối mặt với nhiều hạn chế và gần đây chịu ảnh hưởng nặng nề từ tình hình xung đột quân sự leo thang.

Theo các thống kê cũng như báo cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ (cập nhật đến 2022–2025), phần lớn tín hữu Công giáo thuộc Giáo hội Công giáo Chaldean (nghi lễ Đông phương, sử dụng tiếng Aramaic cổ), tiếp theo là Công giáo Armenia, trong khi nhánh Latinh (Rôma) chỉ khoảng 2.000 người chủ yếu là người nước ngoài (châu Âu, Mỹ Latinh) hoặc một số ít công dân Iran. Số liệu từ Vatican năm 2025 ước tính khoảng 22.000 tín hữu, trong đó nhánh Latinh vẫn duy trì con số khiêm tốn này. Cấu trúc Giáo hội Công giáo tại Iran bao gồm sáu giáo phận chính:

• Tổng giáo phận Tehran–Isfahan (Latinh) lãnh đạo bởi Đức Hồng y Dominique Mathieu (người Bỉ, dòng Phanxicô Conventual) từ năm 2021 đến gần đây.
• Các giáo phận Chaldean: Tehran, Urmia (Urmyā), Ahvaz, Salmas.
• Giáo phận Armenia: Isfahan.

Các nhà thờ nổi bật bao gồm Nhà thờ Consolata (Tehran), Nhà thờ Đức Mẹ Mân Côi (New Julfa, Isfahan xây dựng từ thế kỷ 17), và Nhà thờ Thánh Giuse (Tehran). Tổng cộng có khoảng 18 giáo xứ và một số trung tâm mục vụ, nhưng hoạt động chủ yếu giới hạn trong cộng đồng đã đăng ký.

Lịch sử Công giáo tại Iran kéo dài từ thời Trung cổ, với các nhà truyền giáo Dominican và Franciscan đến vùng Ba Tư từ thế kỷ 13. Các nỗ lực truyền giáo mạnh mẽ hơn vào thế kỷ 16–17 dưới triều Safavid, khi các dòng tu như Augustinô, Carmelite và Dòng Tên thiết lập sứ vụ tại Isfahan. Sau Cách mạng Hồi giáo 1979, cộng đồng Công giáo thu hẹp đáng kể do di cư, nhưng vẫn được phép thờ phượng riêng trong các nhà thờ miễn là không truyền giáo công khai cho người Hồi giáo.

Tình hình hiện tại đặc biệt khó khăn. Hiến pháp cho phép tự do thờ phượng, nhưng truyền giáo hoặc cải đạo từ Hồi giáo sang Kitô giáo bị cấm nghiêm ngặt, thường dẫn đến đàn áp, tù tội hoặc phân biệt đối xử. Đức Hồng y Mathieu từng mô tả cộng đồng Công giáo như "men trong bột" hiện diện âm thầm, góp phần tích cực cho xã hội mà không đối đầu chính quyền. Ngài nhấn mạnh Giáo hội "mở cửa cho Công giáo nhưng đóng cửa với hầu hết mọi người khác".

Tuy nhiên, từ cuối tháng 2 năm 2026, xung đột quân sự giữa Iran với Mỹ và Israel đã đẩy cộng đồng Công giáo vào tình thế nguy hiểm hơn. Nhiều nguồn tin cho biết Đức Hồng y Dominique Mathieu đã được sơ tán khẩn cấp khỏi Tehran vào đầu tháng 3 năm 2026, cùng với việc đóng cửa Đại sứ quán Ý (nơi Tổng giáo phận Latinh đặt trụ sở). Ngài đến Roma ngày 8 tháng 3 và được Đức Giáo hoàng Lêô XIV tiếp kiến riêng ngày 11 tháng 3. Nhiều tín hữu Công giáo Latinh và người nước ngoài đã rời khỏi đất nước, khiến sự hiện diện của Giáo hội Latinh gần như tạm thời gián đoạn.

Dù vậy, các cộng đồng Chaldean và Armenia vẫn cố gắng duy trì đời sống đức tin trong bối cảnh bất ổn. Các nhà thờ tiếp tục mở cửa cho tín hữu đăng ký, và cộng đồng đóng vai trò cầu nguyện cho hòa bình, kêu gọi đối thoại thay vì hủy diệt. Trong bối cảnh Kitô hữu Iran tổng thể (bao gồm các nhánh khác) ước tính 300.000–1 triệu người (phần lớn là nhà thờ ngầm từ cải đạo), Công giáo chính thức vẫn là nhóm nhỏ bé nhất nhưng kiên trì làm chứng cho đức tin giữa thử thách.