Chúng ta không chỉ “tiêu thụ” truyền thông – chúng ta đang sống bên trong nó

Ngày nay, con người không còn đơn thuần xem truyền thông hay sử dụng truyền thông. Thực tế hơn, chúng ta đang sống bên trong một “vòm truyền thông” liên tục: dòng tin tức, mạng xã hội, thuật toán, người ảnh hưởng, video ngắn, trí tuệ nhân tạo… tất cả bao phủ đời sống hằng ngày của chúng ta như một môi trường không thể thoát ra.

Trong bối cảnh đó, tâm lý học truyền thông không còn là một ngành học dành riêng cho học thuật, mà đã trở thành một dạng “trình độ công dân” mới. Nó giúp con người hiểu cách cảm xúc bị kích thích, nỗi sợ bị thổi phồng, sự phẫn nộ bị lan truyền, và cả cách thông tin sai lệch có thể định hình nhận thức tập thể.

Từ góc nhìn Kitô giáo, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay xã hội, mà là vấn đề luân lý và nhân vị. Truyền thông có thể gieo rắc sợ hãi, chia rẽ và thù hận; nhưng cũng có thể trở thành công cụ của sự thật, đối thoại và hòa giải. Vấn đề không chỉ nằm ở truyền thông nói gì, mà ở chúng ta tiếp nhận nó như thế nào.

Khi thiếu tỉnh thức, con người rất dễ trở thành nạn nhân của thao túng, “gaslighting”, hay những hình thức định hướng tinh vi bằng hình ảnh, ngôn từ và cảm xúc. Lúc ấy, tự do nội tâm một giá trị cốt lõi của đời sống Kitô hữu bị xói mòn mà ta không hề hay biết. Như Thánh Phaolô nhắc nhở, người Kitô hữu được mời gọi “phân định mọi sự và giữ lấy điều tốt”.

Hiểu biết về tâm lý truyền thông giúp chúng ta:
– nhận ra định kiến nhận thức trong chính mình,
– cảnh giác trước sự cực đoan và phân cực,
– bảo vệ sức khỏe tinh thần,
– và quan trọng hơn, giữ gìn lương tâm khỏi bị dẫn dắt bởi nỗi sợ hay dối trá.

Trong một thế giới mà sự thật có thể bị bóp méo chỉ bằng vài cú nhấp chuột, người Kitô hữu không thể sống đức tin một cách ngây thơ. Truyền thông cần được đọc bằng đức tin, lý trí và sự phân định thiêng liêng. Gia đình, trường học, giáo xứ và các tổ chức xã hội đều có trách nhiệm giúp con người nhất là người trẻ học cách sống tỉnh thức giữa “cơn bão truyền thông” của thời đại.

Cuối cùng, tâm lý học truyền thông không chỉ giúp ta sống sót trong thế giới số, mà còn giúp ta sống đúng, sống thật, và sống có trách nhiệm như những con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa, giữa lòng một nền văn hóa đang bị bão hòa bởi tiếng ồn nhưng lại khát khao sự thật.